Gołańcz

Chłodnego, majowego dnia odwiedziłam Gołańcz, miasteczko o bardzo starej historii. Ślady osadnictwa na tym terenie sięgają okresu neolitu. W średniowiecznych dokumentach miejscowość wymieniana jest jako jedna z płacacych dziesięcinę klasztorowi Cystersów w Łeknie. W końcu XIV wieku miała już prawa miejskie, które w ciągu wieków traciła i odzyskiwała.

Na przestrzeni wieków zmieniali się jej właściciele. Należała do Pałuków Gołczańskich, Smoguleckich, Flemingów, Przebendowskich, Mielżyńskich, Hutten- Czapskich.

Nad jeziorem Smolary wznosi się średniowieczny, niewielki zamek. Powstał najprawdopodobniej z inicjatywy biskupa Macieja z Gołańczy, a po nim rozbudowywał go jego bratanek  Tomisław. W XV wieku ówczesni właściciele Grudzińscy dokończyli budowę muru obwodowego.IMG_7290 W XVII wieku zamek należał do Smoguleckich i za ich czasów warownia uległa oddziałom szwedzkim, które wdarłwszy się do środka wymordowali całą broniacą się w nim ludność. Odkryta, w 2010  roku na dziedzińcu zamkowym, masowa mogiła wskazuje, że nie oszczędzono kobiet i dzieci, a  ofiary nierzadko były dobijane. Z tym okresem związana jest legenda o starościance Hance, która na wieść o poddaniu zamku, z żalu utopiła się w jeziorze. Podobno jej duch ma się corocznie w noc świętojańską wynurzać z wody i tęsknym wzrokiem patrzeć na zamek.

Po wycofaniu się Szwedów kolejni właściciele starali się odbudować warownię. Marcin Smogulicki dobudował doń klatkę schodową i okazałą bramę a generał Fleming przekształcił warownię w  szlachecką rezydencję. Niestety zamek popadał w coraz większa ruinę i około 1830 roku został ostatecznie opuszczony.IMG_7287

Obecnie jest zabezpieczony jako ruina trwała i dostępny z zewnątrz ( ale jak ktoś jest uparty, to siatkowy płot da się sforsować).

Podobny stan jest dawnego kościoła klasztoru bernardynów. Działający na tym terenie zakon od początku „nie miał szczęścia”. Pierwotny fundator, Jan Albrecht Smogulecki, nie dokończył swego dzieła i kościół przez kilkadziesiąt lat stał pusty. Jego spadkobierca i następca  Marcin Smogulecki wzniósł tymczasowe pomieszczenia dla zakonników. W 1701 roku Bernardyni uroczyście objęli kościół, ale nastapiły kolejne perturbacje. Wdowa po Marcinie, Katarzyna, przeniosła się do Smogulca i w związku z tym bracia nie otrzymywali  od niej przez kilka lat żadnych dotacji.  Własnym sumptem zaczęli gromadzić fundusze na rozwój klasztoru. Ostatecznie prace zakończono dopiero w 1736 roku przy dużym wkładzie finansowym kolejnych włascicieli Gołańczy.IMG_7274 W  niecałe sto lat pózniej (1827 ) władze pruskie dokonały sekularyzacji klasztoru. W 1830 roku kościół, dekretem króla pruskiego Fryderyka, został przekazany miejscowej gminie ewangelickiej. Budynki poklasztorne służyły początkowo jako szkoła, następnie więzienie.ostatecznie rozebrano je w 1869 roku.  Do końca 1945 roku świątynia była własnością ewangelików, potem zwrócono ją katolikom. Obecnie zdewastowana stoi zamknięta.IMG_7271

Zupełnie inaczej kształtowały się losy kościoła św. Wawrzyńca. Wzniesiona  w latach 1931 – 1934 ze składek parafian i dotacji Bohdana Hutten- Czapskiego została zaprojektowana przez Stefana Cybichowskiego. Od początku swego istnienia do dziś służy jako rzymskokatolicki kościół parafialny.IMG_7293

Na skwerze pośrodku rynku stoi statuetka św. Wawrzyńca, dłuta Marcina Rożka. Pomnik odsłonięto w 1925 roku, ale w 1939 roku został zniszczony przez hitlerowców. Ponowne  jego odsłonięcie nastąpiło w 2000 roku.IMG_7279

Po podróży i licznych wrażeniach apetyt dopisuje, więc zatrzymujemy się na „szare kluchy”, specjalność karczmy „Kołodziej” w Skokach.IMG_7307

 

 

3 uwagi do wpisu “Gołańcz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s