Pałac Żółtowskich w Czaczu. Wielkopolskie rezydencje

Z przyjemnością odwiedziłam ponownie Czacz. O  fenomenie tej miejscowości, będącej chyba największym  polskim „pchlim targiem” pisałam już w lipcu 2015 roku. Przytaczałam też  historię, znajdującego się we wsi, kościoła pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Dziś więc opiszę pałac i jego dzieje.

Pierwszy pałac w Czaczu stanął w połowie XVIIwieku. Była to rezydencja barokowa, wzniesiona dla ówczesnego dziedzica tych ziem, kasztelana Wojciecha Gajewskiego.  Pałac musiał być okazały, został zbudowany według wziętego i zdolnego architekta, przybyłego z Włoch,Krzysztofa Bonadury Starszego. Niestety pałac spłonął w 1709 roku. Na przełomie XVIII i XIX wieku kolejny właściciel Czacza,  Wiktor Szołdrski, przebudował to, co ocalało po pożarze.  Za jego czasu do parterowego korpusu dodano wschodnią i zachodnią oficynę.

Następne zmiany wprowadził, w połowie XIX wieku, Marceli Żółtowski, który kazał podwyższyć pałac o jedno piętro.  Dzisiejszy swój wygląd pałac zawdzięcza kolejnej przebudowie, dokonanej według planów Mariana Andrzejewskiego w 1911 -1912, przeprowadzonej z inicjatywy Jana Żółtowskiego. Powstała  okazała rezydencja w tak zwanym  „stylu krajowym”. Wtedy zmieniono układ pomieszczeń i przeniesiono podjazd ze strony południowej na północną. Ostatnimi przedwojennymi właścicielami pałacu byli Jan i Ludwika Rawita Ostrowska Żółtowscy. Mieli jedenaścioro dzieci. Jeden z ich synów, Alfred, zginął we wrześniu 1939 roku, nie doczekawszy 21 urodzin. Jego brat Juliusz, pseudonim Kobus, zginął w ostatnich dniach Powstania Warszawskiego. Miał niecałe 28 lat.

Po wojnie pałac upaństwowiono. Obecnie mieści się w nim zespół szkolno-przedszkolny.

Bryła pałacu składa się z korpusu głównego, półkolistych galerii i oficyn. Korpus jest dwukondygnacyjny, nakryty dachem mansardowym z lukarnami. W narożnikach budynku umieszczono pozorne ryzality. Pionowe podziały ścian wyznaczają pilastry jońskie wielkiego porządku, z rodzinnymi herbami w kapitelach. W  centrum elewacji południowej (tej od strony dziedzińca honorowego)   znajduje się, flankowane dwiema parami pilastrów wejście do ogrodu, nad nim niewielki balkon, a całość wieńczy trójkątny fronton z herbem Żółtowskich Ogończyk.

Do bryły głównej ściśle przylegają półkoliste, parterowe galerie, których ściany rozczłonkowane są kolumnami jońskimi. Galerie łączą się z oficynami za pomocą bram, z których przejezdną dziś jest tylko jedna, ta wschodnia. Parterowe oficyny z naczółkowymi dachami zostały wzniesione w początkach XIX wieku. Znacznie skromniejsza jest elewacja północna z głównym wejściem poprzedzonym tarasem.

Obecnie, niedawno odnowiony budynek w pełni zachwyca urodą. Wspaniale prezentuje się elewacja od strony „dziedzińca honorowego”, obejmowanego przez półokrągłe, parterowe galerie łączące budynek z oficynami. To rozwiązanie bardzo przypomina założenie pałacowe w Pawłowicach, gdzie zastosowano podobny układ.W tympanonie widnieje  herb Żółtowskich Ogończyk.

Z oficyn na razie została odrestaurowana ta, połączona przejezdną bramą. Jej zachodnia, „bizniacza siostra” jeszcze czeka na renowację. Pałac znajduje się w parku krajobrazowym z elementami ogrodu włoskiego, którego strzyżone w bukszpanie żywopłociki  zdobią stronę północną.

Również znajdujący się na terenie założenia pałacowego kościół poddawany jest pracom remontowym. Na razie zwiedzenie go nie jest możliwe, ale może kiedyś uda mi się zobaczyć jego wnętrze.

W Czaczu znajduje się też karczma, w której według miejscowych podań, miał się zatrzymać Napoleon Bonaparte, podróżujący z Poznania do Rydzyny. Jeśli nawet ten fakt miał miejsce, to niestety, Cesarz nie gościł w obecnie stojącym budynku, tylko w jego wcześniejszym XIX wiecznym pierwowzorze. Bowiem  dawna karczma uległa takiej destrukcji, iż w połowie XX wieku rozebrano ją i wybudowano, według pierwowzoru, od nowa.

2 uwagi do wpisu “Pałac Żółtowskich w Czaczu. Wielkopolskie rezydencje

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s