Setna rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego

W tym roku obchodzimy setną rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego, jedynego polskiego zwycięskiego zrywu narodowo -wyzwoleńczego. Co roku w Poznaniu bardzo uroczyście świętuję się dzień 27 grudnia. Miasto pamięta o swoich powstańcach a  jedna z głównych ulic, na pamiątkę wydarzeń, nosi nazwę „27 grudnia”. W tym dniu zawsze organizowane są koncerty, inscenizacje, wystawy.  Z okazji „okrągłej” rocznicy odwiedziłam kilka punków miasta związanych  wydarzeniami sprzed wieku.

Należy może przypomnieć, że choć w grudniu 1918 roku Poznań i Wielkopolska ciągle jeszcze należały do państwa niemieckiego, to w mieście, dzięki udanemu „zamachowi na ratusz”  (13 listopada 1918 roku) funkcję nadburmistrza sprawował już Jarosław Drwęski, a Polacy mieli możliwość wglądu w działania niemieckich urzędników. W Poznaniu istniały komórki konspiracyjne a także polskie kompanie Straży Ludowej i Służby Straży  i Bezpieczeństwa.

Walki zaczęły się na Placu Wolności, podówczas noszącego miano „Wilhelmowskiego”, przy którym stoi poznański „Bazar”. W tym eleganckim hotelu zatrzymał się, przybyły wraz z żoną do miasta, Ignacy Paderewski. To właśnie z balkonu tego gmachu artysta wieczorem 26 grudnia  wygłosił płomienną mowę, będącą podobno bezpośrednią przyczyną wybuchu zamieszek. Choć sam Paderewski starał się nie podgrzewać walecznych nastrojów, jego przemówienie, rozkolportowane następnego dnia wśród ludności, uważa się za iskrę, która wywołała wybuch.  Nie sposób ustalić, która ze stron pierwsza użyła broni, mówi się o prowokacyjnym zachowaniu Niemców rozbijających polskie lokale i zrywających polskie i alianckie flagi. Faktem jest, że po zmierzchu na Wilhelmplatz doszło do regularnej strzelaniny, która jeszcze tego samego dnia została nagłośniona w terenie i odebrana jako sygnał rozpoczęcia powstania.  Tego samego wieczoru  w rękach polskich znalazły się poznański Dworzec Główny, Poczta Główna i część miejskich fortyfikacjach.

Szczęśliwym trafem u rodziny w Poznaniu akurat gościł kapitan Stanisław Taczak. Poproszony o przyjęcie dowództwa nie uchylił się od obowiązku. Telefonicznie połączono się z Warszawą i tą drogą  uzyskano  zgodę J. Piłsudskiego na zatwierdzenie kandydatury Taczaka, którego równocześnie  awansowano go do stopnia majora.  16 stycznia 1919 roku główne dowództwo nad powstaniem objął generał J. Dowbor Muśnicki. Plac Wolności był miejscem, na którym 26  stycznia 1919 roku, złożyły uroczystą przysięgę pierwsze oddziały regularnej już armii powstańczej. Wielkim wzruszeniem dla zgromadzonych musiał być widok żołnierzy w polskich mundurach i  wysokich rogatywkach z charakterystycznymi treflami.  Gdzieś czytałam, że właśnie z powodu tych czapek, żołnierzy wielkopolskich nazywano „biskupami”.

Reprezentacyjne budynki mieszczące się przy placu Wolności z okazji  rocznicy przybrano w narodowe symbole. Powstańcze rozetki noszą gmachy, które były bezpośrednimi świadkami burzliwych wydarzeń : Biblioteka Raczyńskich i Muzeum Narodowe. Udekorowany rozetką jest też gmach Teatru Polskiego.

W barwy narodowe przybrany jest też Odwach, w którym teraz znalazło siedzibę Muzeum Powstania Wielkopolskiego.  Kiedyś jednak był placówką straży miejskiej i policji. Gmach, zaprojektowany przez Jana Christiana Kamsetzera, został wzniesiony w latach 1783 -1787 z funduszy starosty generalnego Kazimierza Raczyńskiego. Parterowy, klasycystyczny budynek z wgłębnym gankiem, który z dwóch stron ograniczają boczne ryzalitami, sprawia bardzo harmonijne wrażenie. Na attyce umieszczono herbowe kartusze. W środkowym, najokazalszym, znajduje się godło Polski czasów stanisławowskich, w bocznych Nałęcz-herb Raczyńskich i herb miasta Poznania.  Przy okazji odwiedzin na Starym Rynku warto  wstąpić do Odwachu, bo  muzeum  z okazji rocznicy przygotowało atrakcyjne wystawy.

Z rocznicowej okazji nie mogło również zabraknąć flag na poznańskim ratuszu.

Na dziedzińcu Urzędu Miasta do końca tego roku  można obejrzeć plenerową wystawę „Herstoria 1918/1919” poświęconą udziałowi kobiet w walkach narodowowyzwoleńczych. Wiele miejsca  zajmują w niej sylwetki bohaterskich Wielkopolanek.

Autorką ekspozycji jest Katarzyna Dworczyk. Artystka zwraca uwagę na problem pomijania niemałych zasług poniesionych przez kobiety w walce o niepodległość.  Stąd w  nazwie wystawy „Her story” czyli „jej opowieść”.  Ilustrowane przez panią Dworczyk plansze dokumentują udział kobiet w pracach nad przygotowaniem zrywu i w czasie niego. Przybliżają sylwetki takich pań jak Zofia Sokolnicka, Helena Rzepecka – „matki chrzestne” powstania, Kazimiera Iłłakiewiczówna, Aleksandra, Maria, Wanda i Jadwiga Piłsudskie.

Mnie najbardziej podobała się plansza z  konkluzją  cesarza Wilhelma II. „Mówiłem zawsze, że rozum w Polsce przeniósł się po kądzieli i że tam rządzić winny kobiety. Te kobiety mają naprawdę męskie charaktery”. Plansze mają napisy w trzech językach (polski, niemiecki, angielski) co pozwala na lepsze zrozumienie ich treści przez zagranicznych turystów.

Z okazji setnej rocznicy odzyskania niepodległości nawet legendarne poznańskie koziołki na Placu kolegiackim przybrały biało-czerwone kubraczki.

Najbardziej jednak spodobała mi się okazjonalna dekoracja umieszczona na dziedzińcu poznańskiej Ogólnokształcącej  Szkoły  Baletowej im Olgi Sławskiej – Lipczyńskiej.  Szkoła ma siedzibę w barokowym, pojezuickim budynku. W połowie XVIII wieku mieściła się tutaj szkoła jezuicka a od 1858 roku budynek zajmowało Gimnazjum św. Marii  Magdaleny.

Cztery piętrowe skrzydła otaczają wewnętrzny dziedziniec, na którym  ustawiono setkę  (chyba) biało-czerwonych chorągiewek. Jak baletnice w tańcu, tak one powiewają lekko na wietrze. W ten prosty, a zarazem niezwykle sugestywny sposób uczczono i pokreślono rangę obchodzonej rocznicy.Jak już jestem przy tym obiekcie, to wypada wspomnieć, że właśnie tutaj, w 1783 roku po raz pierwszy w Poznaniu wystąpiła trupa aktorska Wojciecha Bogusławskiego.

Podczas wycieczki powstańczym szlakiem wypada też zajrzeć na ulicę, której patronuje Franciszek Ratajczak. Urodzony w Śniatach  powstaniec wielkopolski, tutaj został śmiertelnie raniony w pierwszym dniu powstania. Doszło do tego gdy dowodzony przez niego pluton idący wzmocnić polską załogę stacjonującą w zamku cesarskim, dokonał szturmu na prezydium policji. Ratajczak  uważany jest za pierwszego zabitego w mieście powstańca wielkopolskiego. Został pochowany w grobowcu Powstańców Wielkopolskich na cmentarzu  górczyńskim. Jego osobę upamiętnia brązowa tablica pamiątkowa wmurowana w ścianę domu, stojącego na narożniku placu Wolności i Ratajczaka. Autorem tablicy jest Edward Haupt.

Z  okazji  rocznicy nie można pominąć też monumentu ustawionego na skraju parku im Izabeli i Jarosława Drwęskich. To pomnik Powstańców Wielkopolskich wykonany według projektu Alfreda Wiśniewskiego. Na obelisku artysta umieścił płaskorzeźby ilustrujące najbardziej znane epizody z przeszło stuletniej walki z pruskim zaborcą. Są tam i wóz Drzymały  i strajk dzieci wrzesińskich, ranny Franciszek Ratajczak  oraz Marcin Kasprzak wśród robotników. Przed obeliskiem trzymają straż dwie  umundurowane postacie w charakterystycznych, wysokich czapkach. To oficer i szeregowy armii wielkopolskiej.

Wracam już wieczorem do domu. Mijając cmentarz na Cytadeli zauważam szereg migocących płomyków. To znicze płonące w kwaterze 393 mogił powstańczych…

 

Reklamy

2 uwagi do wpisu “Setna rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego

  1. Jak zwykle z przyjemnością przeczytałem kolejny wpis, przybliżający ważną poznańską rocznicę.
    Życzę dużo zdrowia i pomyślności w Nowym Roku. Oby nie zabrakło w nim zapału i tematów do kontynuowania tego bardzo ciekawego i inspirującego, nie tylko dla poznaniaków, bloga. Wyrazy uznania dla Szefowej za wyrozumiałość i zrozumienie dla krajoznawczej pasji autorki bloga. Pozdrawiam.

    Polubienie

    • Bardzo dziękuję za tyle miłych słów. Szefcia na pewno się ucieszy z wyrazów uznania. Również chciałabym tą drogą życzyć Panu w Nowym Roku wszelkiej pomyślności 🙂

      Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s