Dwór w Podstolicach. Wielkopolskie rezydencje

Postanowiłyśmy miłym akcentem zakończyć dzień pracy i z tego powodu skręciłyśmy do Podstolic. Wizytę w nich planowałyśmy od dawna ale dotąd, za każdym razem byłyśmy tak zagadane, że na ogół dopiero w Nekli orientowałyśmy się, iż przeoczyłyśmy zjazd do Podstolic. Tym razem jechałyśmy wolno, uważnie śledząc boczne drogowskazy. Ku naszemu zdziwieniu, teraz okazało się, że skręt  jest bardzo dobrze oznakowany reklamą podstolickiego dworu…

Dostojną aleją wjechałyśmy do wsi i zaparkowałyśmy pod bramą wjazdową. Niestety zamkniętą. Wprawdzie przez sztachety widać w oddali zarys dworu, ale nie o to nam chodziło. Próbowałam przejść wzdłuż kamiennego muru do końca ogrodzenia, w nadziei, że może uda mi się zobaczyć choć kawalątek elewacji ogrodowej. Coś tam dojrzałam, ale nadal byłam nieusatysfakcjonowana. Tym razem Szefcia wykazała się determinacją i stwierdziła, że jeszcze spróbujemy podjechać od strony folwarku. Okazało się, że intuicja jej nie zawiodła i po chwili mogłyśmy podziwiać dwór w całej krasie…

Pierwsze wzmianki o Podstolicach pochodzą z początku XV wieku. W drugiej połowie tego stulecia ich właścicielem był Piotr Potulicki herbu Grzymała, wojewoda kaliski, kasztelan przemęcki oraz starosta wyszogrodzki i ujsko-pilski. W pierwszej połowie XVII wieku Podstolice dzierżyła tajemnicza Maruszka Czyżewska  a pod koniec wieku znalazły się w rękach Ludwiki Lipskiej. Przez kolejne sto lat właściciele włości dość często się zmieniali i majątek w tym czasie należał do Suchorzewskich i Brudzewskich. W  XIX wieku właścicielką majątku stała się Stanisława Filomena Koszutska, która w 1838 roku poślubiła kawalera orderu Virtuti Militari, Telesfora Kierskiego herbu Jastrzębiec. Przypuszczalnie Podstolice należały do nich do momentu śmierci  pana Telesfora w 1866 roku. Być może wdowa, Stanisława Filomena, nie radziła sobie z utrzymaniem dużego majątku i musiała go sprzedać. Trafił zapewne od razu w niemieckie ręce go bo  już w 1873 roku zmieniono nazwę miejscowości na „Tischdorf”.
W Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego z 1886 roku, jako właściciel majątku figuruje król pruski. Tak więc, obecnie stojący w majątku dwór, ok 1890 roku przypuszczalnie postawili niemieccy właściciele bądź zarządcy. Do czasów odzyskania przez Polskę niepodległości Potulice były pod zarządem niemieckim. Jeszcze w 1920 roku jako właściciel (?) Podstolic figuruje baron von Stronbecky.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa, od którego dzierżawił go Stanisław Karłowski herbu Prawdzic z Szelejewa. Pochodził z Grąbkowa w powiecie rawickim. Po ukończeniu Akademii Handlowej w Antwerpii odbył praktyki zawodowe w bankach zachodnioeuopejskich, po których początkowo objął  stanowisko dyrektora lwowskiego Banku Przemysłowego a następnie Banku Handlowego w Warszawie. Po odzyskaniu niepodległości działał na rzecz związku banków i doradzał Ministrowi Skarbu w sprawach reformy walutowej. Kierował cukrowniami „Gostyń” i „Zduny”, był założycielem i wiceprezesem Banku Cukrownictwa, zasiadał w fotelu prezesa Związku Spółek Zarobkowych. Poza działalnością w instytucjach stricte finansowych zajmował się także sprawami ziemiańskimi. Był wiceprzewodniczącym rady naczelnej Organizacji Ziemiańskich, twórcą Sandomiersko- Wielkopolskiej  Hodowli Nasion SA, założycielem gospodarstwa ekologicznego w Szelejewie, hodowcą bydła i koni. Przewodniczył Naczelnej Organizacji Związków Hodowców Koni. Nic więc dziwnego, że Skarb Państwa II RP bez wahania wydzierżawił mu majątek w Podstolicach. Człowiek o takich dokonaniach jak Stanisław Karłowski gwarantował, iż w jego rękach dzierżawa przyniesie obfity zysk. Objąwszy Podstolice pan Stanisław nie zwolnił tempa. Z ramienia Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem został senatorem Senatu RP trzeciej kadencji oraz został prezesem Związku Uzdrowisk Polskich.

Stanisław Karłowski był dwukrotnie żonaty. Pierwszą małżonką została księżniczka Róża Ponińska herbu Łodzia, która wniosła mu w posagu Horyniec. Niestety, szalejąca w grudniu  1918 roku, grypa „hiszpanka” nie oszczędziła młodej pani Karłowskiej. Róża zmarła mając tylko trzydzieści dwa lata. Osierociła trójkę dzieci (córkę Jadwigę i synów Zygmunta i Jana Bożego).

Przedsiębiorczy pan Stanisław reaktywował wtedy, istniejące w Horyńcu od połowy XIX wieku, ale mocno podupadłe, uzdrowisko. Postawił nowy zakład kąpielowy oraz część terenów dworskich przeznaczył na park zdrojowy.  Przez kolejne dwadzieścia lat, pan Stanisław, jak wyżej pisałam, oddawał się tytanicznej pracy, za co, w 1937 roku został uhonorowany Złotym Krzyżem Zasługi. W 1939 roku poślubił w Warszawie Paulinę Englisch von Popparich. Nie nacieszył się ponownym małżeńskim szczęściem.  Niemalże zaraz po wkroczeniu Niemców do Gostynia znalazł się na liście proskrypcyjnej i w październiku 1939 roku, został aresztowany. Nie pomogło wstawiennictwo austriackiej  żony Pauliny, spokrewnionej z zasłużonymi w I wojnie Alfredem i Oscarem Englisch von Popparich. Dopóki Stanisław Karłowski był przetrzymywany jako zakładnik w tamtejszym więzieniu, była jeszcze iskierka nadziei.  Zgasła 21 października 1939 roku, kiedy to w ramach operacji Tannenberg, Karłowski został rozstrzelany na gostyńskim rynku wraz z dwudziestoma dziewięcioma innymi przedstawicielami polskiego ziemiaństwa (w tej samej egzekucji zginęli Edward Potworowski z Goli, Antoni Grave z Karolewa i Henryk Grocholski z Zimnowody), inteligencji. powstańców i działaczy.

Syn Stanisława i Róży z Ponińskich, Zygmunt, żołnierz AK został zakatowany przez Gestapo podczas przesłuchania w 1944 roku. W miesiąc później rozstrzelano jego małżonkę, Jadwigę Kosch Karłowską.

W czasie okupacji Podstolice zyskały niemieckiego trauhandera, Neuberta, który podobno dbał o majątek, tak że tamtejsze zabudowania nie doznały wówczas uszczerbku. Po wojnie Podstolice przeszły na własność Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, a w 1950 roku, przekazano go Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. W tym czasie budynki, niewłaściwie konserwowane, zaczęły niszczeć. W 1992 roku, po upadku PGR, mocno zniszczony dwór z parkiem zakupili państwo Anna i Andrzej Kareńscy. To dzięki ich wysiłkom dwór odzyskał swoją dawną świetność. Państwo Kareńscy prowadzą we dworze różnorodną działalność kulturalną. Przez salon w Podstolicach przewinęła się cała plejada wspaniałych artystów i znamienitych gości.

Spacerując po zadbanym ogrodzie podziwiamy budynek. Jest on założony na planie prostokąta, wysoko podpiwniczony, parterowy z mezzaninem. W fasadzie na osi umieszczono dwukondygnacyjny ryzalit poprzedzony czterofilarowym gankiem, na który prowadzą jednobiegowe schody. To główne wejście do pałacu. Nad gankiem umieszczono reprezentacyjny balkon. Ryzalit zwieńczony jest trójkątnym frontonem. W elewacji ogrodowej, także z ryzalitem po środku, zachwyca  otoczony kamienno-kutą balustradą taras. Z ogrodu prowadzą nań stopnie, a do wnętrza dworu arkadowe porte fenetre flankowane przez parę także arkadowych okien. One nadają tej elewacji wygląd włoskiej, neorenesansowej willi. Budynek nakryty jest dachami dwuspadowymi w układzie kalenicowym (skrzydła) i szczytowym (ryzalit). Podziału poziomego ścian budynku dokonują gzymsy, osie pionowe wyznaczają otwory drzwiowy i okienne. Dekoracja architektoniczna ogranicza się do ozdobnych opasek wokół okien, w skrzydłach dodatkowo zaakcentowanych wycinkami gzymsu a w ryzalicie fasady trójkątnymi nadokiennikami.

Jak już wspominałam z boku założenia usytuowane są zabudowania gospodarcze folwarku.

Podczas naszego pobytu w Podstolicach było cicho i nostalgicznie. Nawet zamknięte w wolierze pawie zdawały się zapaść w drzemkę, bo nie wydawały swych charakterystycznych krzyków. Urokliwy park też zdawał się szykować do zimowego snu ścieląc na ziemi gruby dywan liści.

5 uwag do wpisu “Dwór w Podstolicach. Wielkopolskie rezydencje

  1. To teraz proszę zajrzeć do Nekielki. Dawny kościół ewangelicki jest własnością Państwa Kareńskich i służy jako sala koncertowa. Sama wioseczka jest niezwykle urokliwa, praktycznie schowana w lesie.
    Pozdrawiam 🙂

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s