Posiadłość Radońskich i Seminarium Misji Afrykańskich. Ninino, wielkopolskie rezydencje

Zwyczajowo, wyruszając w trasę służbową, Pani Prezes pyta mnie, co ewentualnie mamy w okolicy do zobaczenia. Wysłuchawszy moich propozycji, pochyla się nad mapą,  myśli,  a w końcu „kręci loka”… To znak, że podjęła decyzję, który z wytypowanych przeze mnie obiektów zobaczymy tym razem.  Niekiedy jednak zapowiada stanowczo: „dziś żadnego skręcania w bok, mamy za dużo roboty” ale po namyśle dodaje „chyba że gdzieś zupełnie niedaleko”. Tym razem „niedaleko” oznaczało wlotkę do Ninina…

Wieś leży na terenach dawnej kniei porastającej  dorzecze Warty i Noteci. W XIV wieku, w celu pozyskania nowych terenów do upraw,  rozpoczęto karczowanie północno- wschodniej  części puszczy i stopniowe zakładanie gospodarstw. Ninino zostało założone w 1381 roku. Prawdopodobnie wchodziło w skład majętności należących do właścicieli ówczesnego Nowego Ostrowia (dzisiejszy Ryczywół) czyli Nałęczów Czarnkowskich, Grzymalitów Grudzińskich i Chełkowskich herbu Lubicz. W XVII wieku wieś przynależała do parafii rogozińskiej.

W latach 40tych XIX stulecia Ninino było własnością Faustyna Radońskiego herbu Jasieńczyk. O niezwykle patriotycznej rodzinie Radońskich już niejednokrotnie pisałam, ostatnio przy okazji wizyty w Kociałkowej Górce, majątku brata Faustyna, Tadeusza Radońskiego.

Faustyn był szóstym (z ośmiu) synów Joanny z Kierskich i Piotra Radońskich. Przyszedł na świat w Grodzisku w 1808 roku. Po ukończeniu liceum w Lesznie, w 1830 roku wyjechał na studia Do Berlina. Jednak nie zagrzał tam długo miejsca, bo na wieść o wybuchu powstania listopadowego powrócił na ziemie polskie, gdzie wraz ze swymi pięcioma braćmi, przystąpił do powstania. Wstąpił do pułku jazdy poznańskiej, z którą walczył m.in pod Olszynką Grochowską. Brał też udział w dowodzonej przez Dezyderego Chłapowskiego wyprawie na Litwę oraz obronie Warszawy w 1831 roku i dosłużył się stopnia oficerskiego.  Po upadku powstania powrócił do Wielkopolski gdzie jego udział w polskim zrywie narodowym nie uszedł uwadze władz, które ukarały Faustyna trzyletnią przymusową służbą w armii pruskiej.   Jako szeregowego, gdyż Prusacy nie uznawali powstańczych nominacji, skierowano go do służby w twierdzach Wesel i Minden.

Po odbyciu służby, powrócił do Wielkopolski gdzie objął w dzierżawę Dominowo (pow Środa) lecz nie poprzestawał tylko na zajęciach rolniczych. Angażował się w społeczne przedsięwzięcia, wspierał powstawanie „Spółki Akcyjnej Bazar” był członkiem Towarzystwa Naukowej Pomocy oraz towarzystw rolniczych i kredytowych. W 1839 roku, w kościele w Brodach, poślubił siostrę stryjeczną Eleonorę Radońską. Z tego małżeństwa narodziły się dzieci: Włodzimierz, Klementyna i Emilia. W latach 40 XIX wieku Faustyn kupił majątek Ninino i rozpoczął samodzielne gospodarowanie. Jednak już w 1848 roku zaangażował się w powstanie wielkopolskie, podczas którego cieszył się wielkim zaufaniem majora Floriana Dąbrowskiego. W pobliskiej Wełnie stacjonował obóz wojsk powstańczych. Prawdopodobnie jego  dowódcy mogli liczyć na gościnę w ninińskim dworze  oraz na aprowizację.

Po zakończonych walkach w  tak zwanym „poznańskim”powstaniu, Faustyn Radoński powrócił do Ninina i zaangażował się w ruch pracy organicznej. Współpracował m.in z A. Cieszkowskim (tym z Wierzenicy, o którym pisałam w poście o „dworze na skarpie”)) przy tworzeniu i działalności Ligi Polskiej, mającej na celu ochronę polskich interesów. Kiedy wybuchło powstanie styczniowe, Faustyn Radoński był już w zaawansowanym wieku, ale za swój obowiązek uważał wesprzeć narodową sprawę. Po raz kolejny poniósł tego konsekwencje, znalazł się w gronie osób sądzonych w procesie berlińskim w 1864 roku i został skazany na karę więzienia, którą odbył w osławionym więzieniu Moabit. Wszystko to nadwątliło siły ninińskiego dziedzica. Schorowany, zmarł w  swoim dworze w grudniu 1869 roku. Został pochowany w Rogoźnie a na pogrzebie, sławiąc zasługi zmarłego, przemawiał dziedzic Wiatrowa i przyjaciel zmarłego, Ignacy Moszczeński.

Włodzimierz Radoński, jedyny syn Faustyna i Eleonory, przeżył ojca tylko o dwa lata.  W grudniu 1871 roku, w wieku 21 lat zabrała go podstępna cukrzyca. Co dalej działo się z Nininem? Nie wiem, ale można się domyślać, że poszło w  ręce rodzin zięciów lub całkiem obce…

Z końcem XIX wieku do Ninina  zaczęli napływać osadnicy niemieccy. Ma to pewnie związek z tym, że właścicielką  włości owym czasie była, pochodząca z Berlina, Jenny Wolfsohn, która gospodarowała w Nininie do 1912 roku a potem sprzedała majętność Komisji Kolonizacyjnej. Przez lata I wojny majątek zapewne był wydzierżawiany, a po odzyskaniu niepodległości, najprawdopodobniej został przejęty przez państwo.

W latach 1931 -1939 we wsi działał dom misyjny ” Małego Seminarium Misji Afrykańskich”, zgromadzenia założonego w 1856 w Lyonie przez biskupa Melchiora de Marion Bresillac.  Na początku 1931 roku, ze Strasburga przybył do Polski  ksiądz Francois Xavier Hirsch z SMA, który zakupił na potrzeby zgromadzenia majątek w Nininie. W tutejszym dworze Seminarium Misji Afrykańskich rozpoczęło swoją polską działalność,   Było ono ostatnim przedwojennym właścicielem dworu.

W ciągu ośmiu lat działalności seminarium rozwijało się prężnie, w 1937 roku został wyświęcony na księdza Bolesław Szmania, pierwszy Polak w SMA. Ksiądz Szmania został następnie prefektem w Nininie. Jako kapłan, w listopadzie 1937 roku w kościele w Srebrnej Górze, udzielił podwójnego sakramentu małżeństwa swemu rodzeństwu. Brat, Sylwester Szmania żenił się z Heleną Adamską ze Smuszewa, a siostra Kazimiera poślubiała narzeczonego Mariana Pawlickiego.

Po wybuchu wojny, Niemcy zajęli budynek seminarium a misjonarzy wysiedlili. Ksiądz Szmania pojechał na misję do Togo, a ksiądz Hirsch wrócił do Francji. Po wojnie, ze względu na panujący, niechętny kościołowi ustrój, księża, bracia i klerycy do Ninina powrócić już nie mogli. Ksiądz Szmania wprawdzie podejmował starania reaktywacji seminarium, ale władze skonfiskowały całą posiadłość i utworzyły tam PGR. Takie były niezwykłe losy tego dworu…

Przez resztki bramy, która kiedyś prowadziła do założenia podjeżdżamy pod sam dwór. Jest piękny! Rozłożysty, parterowy korpus flankowany przez dwa boczne skrzydła sprawia bardzo przyjemne wrażenie. Przyglądamy się bliżej. Bryła nie jest jednorodna, skrzydło zostało dobudowane później, najprawdopodobniej ku wygodzie Seminarium. Widniejąca na ścianie data 1936 zdaje się to potwierdzać. Starsza część dworu powstała na przełomie XIX i XX wieku czyli najprawdopodobniej dla Jenny Wolfsohn. Nie wiem, czy na fundamentach dworu Radońskich, ale przypuszczam, że tak.

Dwór ( w swej starszej części) składa się z parterowego korpusu i dwukondygnacyjnych skrzydeł bocznych. Wzniesiony jest na kamiennej podmurówce, podpiwniczony i nakryty dwuspadowymi dachami, o ułożeniu nad korpusem kalenicowym, nad skrzydłami szczytowym.  W fasadzie wyróżnia się piękny wgłębny, arkadowy ganek, poprzedzony schodami. Otwory okienne i drzwiowe w tej części budynku zamknięte są arkadowo.  W oknach pobłyskują kolorowe witrażowe szybki. We wszystkich trzech trójkątnych szczytach umieszczono okrągłe okienka a wystające okapy podparto drewnianymi kroksztynami. Wchodzę na ganek i zaglądam do środka, zachowała się stolarka klatki schodowej i drzwiowa. W obu skrzydłach otwory okienne są prostokątne.

Elewacje tylna i boczne są stosunkowo proste, pozbawione ozdobnego detalu architektonicznego.

I może jeszcze jedna ciekawostka związana z Nininem. W lesie, między wsią a Gorzewem, nad brzegiem Flinty, tuż przy dawnym moście kolejowym  znajdują się resztki wczesnośredniowiecznego (VII – X wiek) grodziska pierścieniowego.

5 uwag do wpisu “Posiadłość Radońskich i Seminarium Misji Afrykańskich. Ninino, wielkopolskie rezydencje

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s