Nowa Wieś (Neudorf). Pałac Fussów i kościół św. Anny

Czas pandemii nie sprzyja zwiedzaniu dużych ośrodków miejskich, ale obie z Szefcią nie potrafimy zbyt długo wytrzymać bez podróży. Wybrałyśmy się więc eksplorować województwo lubuskie, które (jak na razie) może poszczycić się niską liczbą zachorowań. W ten sposób trafiłyśmy do Nowej Wsi. Po raz pierwszy, w dokumentach pisanych, Nowa Wieś zaistniała w 1300 roku i wymieniana w nich jest jako uposażenie dla cysterskiego klasztoru w Zemsku.  W połowie XV stulecia, zakonnicy, którym majątek klasztorny co roku zabierała wylewająca Obra, przenieśli się z Zemska do Bledzewa, zachowując  wcześniej nadane im przez Władysława Odonica (i jego syna Bolesława Pobożnego) ziemie, w tym Nową Wieś. Pozostawała ona własnością cysterską do 1835 roku, czyli do sekularyzacji dóbr opactwa bledzewskiego. Wtedy to poklasztorny majątek zasilił zasoby pruskiego Skarbu Państwa, który  tak nabyte włości ziemskie bądź to sprzedawał, bądź nagradzał nimi szczególnie zasłużonych, lub też puszczał w dzierżawę, by przynosiły stały dochód.

Nową Wieś, już jako „Neudorf”, w połowie stulecia, od rządu pruskiego wydzierżawił Franciszek Ksawery Alkiewicz herbu Szaława. Ród Alkiewiczów wywodził się od Tatarów, jednak już w XVII wieku przyjął chrzest, spolonizował się, a w końcu tego stulecia jego przedstawiciele zawędrowali do Wielkopolski i Prus Zachodnich. W XVIII wieku Onufry Alkiewicz, żonaty z Marią Sczaniecką dzierżawił wieś  Murzynowo koło Skwierzyny.  To oni byli pradziadkami Franciszka Ksawerego Alkiewicza, który zanim objął dzierżawę w Nowej Wsi, trzymał unrugowski majątek w Mniszkach, o którym kiedyś pisałam. Franciszek żonaty był z Wilhelminą, córką Ernesta Ferdynanda Fussa, właściciela majątku Chociszewo pod Trzcielem.

Następnie, od rządu pruskiego, majątek nabyła rodzina Lehmannów, od których Neudorf  kupił Robert Fuss, który w 1888 roku przekazał go Maxowi Fussowi. Najprawdopodobniej dla niego, w ostatniej ćwierci XIX wieku powstał, stojący we wsi do dziś, pałac. Fundację Fussów potwierdza umieszczona nad głównym wejściem litera „F”. Fussowie najprawdopodobniej byli wzbogaconymi mieszczanami i w owym czasie nie posiadali własnego herbu, który dumnie mogliby umieścić nad bramą, więc z konieczności musieli zadowolić się inicjałem. Jednak mimo poczynionych we wsi inwestycji, Fussom nie udało się w  Neudorfie założyć gniazda rodzinnego na kilka pokoleń, bo już w początku XX wieku właścicielem majątku był niejaki Leo Reiche. Kolejnym właścicielem Nowej Wsi, od 1916 roku był J. Wilke, a w dwa lata później majątek należał do Eislera. Nie udało mi się ustalić, do kogo włości należały w okresie dwudziestolecia międzywojennego i w czasie II wojny światowej, wydaje mi się jednak, że niewątpliwie pozostawały w rękach niemieckich.

Po 1945 roku znacjonalizowany majątek objął PGR, który pałac przeznaczył na biurowiec, mieszkania, stołówkę pracowniczą i ośrodek kultury (?). Od 2005 roku pałac jest w rękach prywatnych a właściciel sukcesywnie przeprowadza w nim remont.

Widok pięknego, neorenesansowego budynku dosłownie zarył nas czterema kołami w szosę. Kiedy zza folwarcznego muru zobaczyłyśmy wysokie szczyty ryzalitów, natychmiast poszukałyśmy miejsca, w którym możemy zaparkować. Początkowo wydawało nam się, że musimy zadowolić się tym, co widać od strony szosy, jednak po bardziej szczegółowym rozglądnięciu się po okolicy odkryłyśmy wjazd na teren dawnego folwarku.  Stamtąd doskonale widoczna była elewacja frontowa. Najtrudniej było z dostrzeżeniem szczegółów elewacji o dwóch ryzalitach, przesłaniają ją bowiem zabudowania i drzewa.

Budynek jest wzniesiony na planie prostokąta, wysoko podpiwniczony, dwupiętrowy z użytkowym poddaszem i nakryty dachem mansardowym z lukarnami ujętymi w wolutowe spływy. W elewacji północnej i południowej umieszczone są ryzality zwieńczone wysokimi, niderlandzkimi szczytami. Wschodnią i zachodnią zdobią dwa ryzality. Niewątpliwie, najbardziej dekoracyjnie potraktowano górne partie budynku, w których wykorzystano cały repertuar środków stylistycznych: toskańskie pilastry, półokrągłe przyczółki ze spływami wolutowymi, płyciny z motywami roślinnymi. Na dodatek każdy ze szczytów zaopatrzono w kutą, metalową sterczynę z chorągiewką. Nadają one rezydencji bajkowy charakter.Portal wejściowy zdobią laskowania oraz, zaczerpnięte ze sztuki niderlandzkiej, ornamenty okuciowy i kaboszonowy. W drugiej kondygnacji umieszczono porte fenetre klatki schodowej, któremu nadano bogatą oprawę architektoniczną. Jego urodę podkreślają subtelne witraże. W półokrągłym nadokienniku umieszczono tarczę herbową a w niej inicjał „F”.

Naroża budynku są boniowane a otwory okienne okolone opaskami z klińcem.

Do pałacu, jak już wspomniałam przylega, odgrodzony od drogi murem, zespół folwarczny w którym zachowały się budynki gospodarcze.

We wsi znajduje się także późnobarokowy kościół pod wezwaniem św. Anny. To relikt czasów, kiedy Nowa Wieś należała jeszcze do bledzewskich cystersów bowiem świątynię wzniesiono w 1758 roku, z inicjatywy opata, Józefa Loki. Pełnił on w Bledzewie funkcję koadiutora przeora lądzkiego Antoniego Łukomskiego. Józef Loka był również tym, który ukończył budowę sanktuarium w Rokitnie, gdzie po śmierci, w 1762 został pochowany.

Przyglądam się wzniesionej przez świątobliwego cystersa świątyni. Jest to budynek orientowany, jednonawowy o trójbocznie zamkniętym prezbiterium. W fasadę wbudowana jest kwadratowa wieża nakryta barokowym hełmem z latarnią. Ściany świątyni są opilastrowane. Podczas mojego pobytu we wsi kościół był zamknięty, nie mogę więc nic napisać o jego wnętrzu.

Obok kościoła stoi interesujący budynek, na starych fotografiach podpisany jako „Villa Wolff”. Nic o nim nie wiem, poza tym, że jak głosi data, umieszczona w nieznacznym ryzalicie na osi fasady, powstał w 1904 roku. Parterowy, z mezzaninem i nieznacznym ryzalitem na osi mógłby być ozdobą wsi. Niestety, sądząc, z dwukolorowego tynku, dom obecnie należy do dwóch różnych właścicieli, którzy mają odmienne preferencje estetyczne. Amatorsko zmienione otwory okienne w połowie fasady zakłóciły harmonię elewacji budynku. Szkoda…

 

4 uwagi do wpisu “Nowa Wieś (Neudorf). Pałac Fussów i kościół św. Anny

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s