Stanisław Reszka i Kościół św Stanisława w Buku

Po raz kolejny zawitałyśmy do Buku. Tym razem miałyśmy zamiar zobaczyć tutejszy kościół farny pod wezwaniem św. Stanisława biskupa i męczennika. Zanim się jednak do niego udałyśmy, na chwilę zatrzymałyśmy się na jednym z miejskich placów. Patronuje mu Stanisław Reszka…

Stanisław Reszka, dziś już nieco zapomniany duchowny, urodził się w 1544 roku w Buku. Pochodził z rodziny mieszczańskiej, na tyle zamożnej, że stać ją było na edukację syna. Stanisław Reszka początkowo kształcił się w poznańskiej Akademii Lubrańskiego i widocznie był zdolnym uczniem bo następnie kontynuował studia w Wittenberdze, Lipsku i Perugii, w której obronił doktorat. Pierwsze święcenia kapłańskie przyjął w 1565 roku w Rzymie.

W swym dorosłym Stanisław Reszka życiu pełnił wiele funkcji: był opatem w jędrzejowskim klasztorze, kanonikiem warmińskim, sekretarzem biskupa Hozjusza i królów Henryka Walezego, Stefana Batorego, Zygmunta III Wazy a także dyplomatą i pamiętnikarzem.  Był też preceptorem królewskiego bratanka, Andrzeja Batorego (1563-1599). Choć  Andrzej Batory nigdy nie odebrał święceń kapłańskich i księdzem nie był, dzięki poparciu królewskiego stryjaszka z łatwością uzyskiwał kolejne godności kościelne. Tak więc, jeszcze przed ukończeniem trzydziestego roku życia, Batory został biskupem warmińskim i zamarzyła mu się godność kardynalska. W tym celu, wraz ze swym dawnym nauczycielem Stanisławem Reszką, w 1584 roku udał się do Rzymu aby zabiegać u papieża o nominację.  I w tym przypadku pomogło mu bliskie pokrewieństwo z królem.  Na papieskim tronie zasiadał wówczas  Grzegorz XIII (to ten, który na wiadomość o rzezi kilku tysięcy francuskich hugenotów, odprawił dziękczynne Te Deum…)  potrzebujący sojuszników do walki z mahometańską Turcją.  Aby  zjednać dla swych planów opromienionego sławą wojenną Stefana Batorego, jego bratankowi ojciec święty  wręczył kardynalski kapelusz. Na nominacji skorzystał jedynie Andrzej Batory jako, że wówczas  do wojny z Turcją nie doszło. W rok później zmarł Grzegorz XIII, a w rok po nim do wieczności przeniósł się Stefan Batory.

Stanisław Reszka do Włoch pojechał ponownie w 1592 roku i osiadł w Neapolu jako poseł Rzeczpospolitej. Miał się tam zająć sprawą odzyskania spadku po królowej Bonie. Tam też zmarł w 1600 roku. Po jego śmierci, w neapolitańskim kościele Santa Maria delle Grazie, papież Klemens VIII wystawił mu marmurowy pomnik. Niestety nagrobek nie zachował się.

W Rzymie Stanisław Reszka kontynuował, zapoczątkowane przez  kardynała Hozjusza, dzieło uruchomienia polskiego kościoła w Rzymie ( w 1591 roku otrzymał wezwanie św. Stanisława męczennika) i powstania przy nim hospicjum św. Stanisława. Jednak dla mieszkańców jego rodzinnego Buku, Stanisław Reszka przede wszystkim pozostanie założycielem i fundatorem pierwszego w mieście szpitala. Sam budynek szpitalny, ok. 1600 roku, z fundacji Reszki wzniósł sufragan poznański, biskup pomocniczy, Jakub Brzeźnicki.

Obecnie stojący budynek to efekt XIX wiecznej przebudowy, która nadała mu cechy neorenesansowe. Nad wejściem od strony zachodniej umieszczono kamienną tablicę upamiętniająca fundację Reszki. Napis w języku łacińskim głosi : „Stanislaus Reszka de Buk Abb.Andr. Deo Charitati et Patriae Opera Rmid D. Iacobi Brzeznicki Suffr. Posn. PFR„. Napisowi towarzyszą herb miasta i mitra biskupia, symbol ówczesnych właścicieli Buku, biskupów poznańskich.

Po obejrzeniu budynku szpitala przyszła pora na kawę. Pokrzepione stosowną dawką kofeiny (niestety wypitej w samochodzie) udałyśmy się do centralnej miejskiej świątyni, kościoła św. Stanisława biskupa i męczennika. Kościół powstał w 1 połowie XIX wieku, na miejscu wcześniejszego, późnogotyckiego, rozebranego po zawaleniu się wieży w 1806 roku.  Plan przyszłej  świątyni  powstał w berlińskiej pracowni K. F. Schinkla i najprawdopodobniej wyszedł spod ręki tego znakomitego architekta. Kościół w okresie II wojny światowej był zamknięty, okupant przeznaczył go na magazyn. W 1945 roku wycofujące się wojska niemieckie świątynię podpaliły. Spłonęło wówczas całe wyposażenie wraz z cudownym obrazem Matki Boskiej Literackiej. W latach 1946-1951 świątynię odbudowano w oparciu o zachowane mury. Rekonstrukcją kierował znakomity poznański architekt Roger Sławski.

Jest to trójnawowy kościół halowy o wydłużonym korpusie i wyodrębnionym niższym i węższym prezbiterium zamkniętym absydą. W  fasadzie umieszczono monumentalny czterokolumnowy portyk. We wnętrzu kościoła dziś nie zachowało się nic z pierwotnego wyposażenia. Po odbudowie, w latach pięćdziesiątych XX wieku, świątynię wyposażono w rokokowe meble z kościoła przy franciszkańskim klasztorze w Woźnikach (pisałam kiedyś o tym obiekcie) a po ich zwrocie prawowitym właścicielom, umeblowano współczesnymi sprzętami. W oknach umieszczono witraże z pracowni Powaliszów w Poznaniu.  Czczony dziś jako cudowny, obraz Matki Boskiej Bukowskiej Literackiej, jest jedynie, namalowaną przez Eugenię Gogolewską, kopią słynącego łaskami wizerunku Najświętszej Marii Panny.

Pierwotny obraz prawdopodobnie pochodził z przełomu XIV i XV stulecia, a pierwsze o nim wzmianki  wymieniające go jako „słynący łaskami” pojawiły się w latach 30tych XV wieku. Wiadomo, że obraz znajdował się w stojącej na tym miejscu  pierwszej, gotyckiej świątyni. Jaką drogą do niej trafił nie wiadomo.

W XVI stuleciu w Buku podobno istniało Bractwo Literackie, które opiekowało się obrazem, stąd jego przydomek. W XVII wieku obraz koronowano, a w sto lat później okryto srebrnymi sukienkami. Urzędowo uznano go za cudowny w 1697 roku. W rok później sufragan poznański biskup Hieronim Wierzbowski obwieścił to „urbi et orbi”. W początku XVIII wieku sporządzono miedzianą matrycę do tłoczenia graficznych odbitek obrazu. W połowie XIX stulecia obraz przeniesiono do nowo powstałej świątyni i umieszczono go w ołtarzu głównym. W 1933 roku wizerunek Pani Bukowskiej poddano renowacji, której podjął się sam ksiądz profesor Szczęsny Dettloff. W rok później, odnowiony obraz, ponownie zajął swoje miejsce w ołtarzu głównym. Niestety, ze względu na wybuch II wojny, nie odbyła się planowana na rok 1940 koronacja obrazu. W pięć lat później cudowny wizerunek Matki Boskiej Bukowskiej bezpowrotnie strawił ogień.  W ołtarzu umieszczono jego XX wieczną kopię autorstwa Eugenii Gogolewskiej. Brak cudownego oryginału nie okazał się przeszkodą by bukowska fara otrzymała godność Diecezjalnego Sanktuarium Matki Bożej Bukowskiej Literackiej.

Nie wiem jak wyglądał oryginał obrazu. Obecnie prezentowany wizerunek wydaje mi się nieco „przesłodzony”, co jest charakterystyczną cechą prac Gogolewskiej. Profesor Szczęsny Dettloff, który chyba jako ostatni wnikliwie oglądał oryginał, wspominał iż bukowska Madonna prezentuje wzorce bizantyjsko-włoskie. Ja, w obecnym obrazie, tych pierwszych, niestety nijak dopatrzyć się nie potrafię. Dla mnie obraz bazuje na wzorcach włoskich. Nawiązaniem do stylu bizantyjskiego jest jedynie para aniołów unosząca się nad głowami Matki i Dzieciątka. One jednak, zamiast przypisanych im ikonograficznie kadzielnic, dzierżą  w dłoniach wstęgi ze słowami pozdrowienia anielskiego („Zdrowaś Mario…”) i wielkanocnego hymnu maryjnego (” Wesel się Królowo miła…”). Dzieciątko w ręku trzyma grubą księgę (choć zwyczajowo  na średniowiecznych obrazach w jego dłoni znajduje się zwój lub kula).

Wierny oryginałowi, czy od niego odbiegający, obecny wizerunek Madonny Literackiej we wrześniu 2017 roku abp Stanisław Gądecki ukoronował koronami poświęconymi przez papieża Franciszka.

W najbliższym otoczeniu kościoła znajdują się też budynki plebanii, wikariatu oraz domu katolickiego. Stoi też nagrobek Władysława Niegolewskiego.  Władysław Niegolewski herbu Grzymała, syn bohatera spod Samosierry Andrzeja, prawnik i powstaniec styczniowy został pochowany w Buku w 1885 roku, jednak ciało zostało ekshumowane i przeniesiono na poznański cmentarz przy kościele św. Wojciecha. Tak więc, dzisiaj bukowski nagrobek Niegolewskiego to cenotaf, jedynie przypominający fakt wcześniejszego pochówku.

 

15 uwag do wpisu “Stanisław Reszka i Kościół św Stanisława w Buku

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s