Dwór Dziembowskich w Rakojadach

Na ogół, obiekty które „po drodze” chcemy zwiedzić, wybieramy bardzo starannie, jednak o wizycie w Rakojadach zadecydował przypadek… Ostatnie służbowe spotkanie skończyło się dość późno, więc wracając, postanowiłyśmy pojechać „na skróty”. W Łopiennie skręciłyśmy, w dotąd nam nieznaną, dość wąską, brukowaną drogę. Choć jej nawierzchnia daleka była od gładkiej, jechało nam się całkiem nieźle, gdyż owa, wiodąca przez pola i lasy, droga była idealnie pusta. Kiedy zawiodła nas do Rakojadów, uznałyśmy to za „palec losu”, którego ignorować nie należy. Mimo, iż nam się spieszyło, zrobiłyśmy we wsi krótki postój aby zobaczyć dwór Dziembowskich.Pierwsze pisemne wzmianki o miejscowości pochodzą z XIV wieku. Wymieniony w nich jest niejaki Raczek z Rakojad wiodący spór z Przybysławem z Przysieki. Z początkiem nowego stulecia, właścicielem majątku podobno był Jan z Maszewa. Czy ów Jan był ojcem Jana z Maszewa, wsławionego romansem z Zofią, księżną Darłowa, nie udało mi się ustalić. W Darłowie do dziś stoi kamienica, która należała do Jana (jr?) z Maszewa, a którą według legendy, łączyły z zamkiem lochy.  Pozwalały one Janowi (który na zamku pełnił funkcję kanclerza) dyskretnie spotykać się z księżną Zofią i cieszyć się jej wdziękami bez narażania jej na plotki.

Osiadła we wsi rodzina, z czasem przybrała nazwisko „Rakojedzkich” pisane również jako „Rakojeccy”. Przez kolejne stulecie poszczególne części majątku były obiektem działów, procesów i legatów. W obrębie rodzin skoligaconych z Rakojedzkimi oddawano Rakojady w posagu, zastawiano, wydzierżawiano lub wyderkowano, sprzedawano i kupowano. Zdaje się, że z końcem XVI wieku wymarła gałąź  rodziny po mieczu, a majątek, w ramach wiana, przeszedł na  Nałęczów Sławieńskich ze Sławna i Przysieckich herbu Nowina z Przysieki.

W XVII wieku Rakojady nabył Andrzej Rey herbu Oksza, piszący się „z Nagłowic”. Szerzej o nim pisałam przy okazji postu o kościele w Rejowcu. Przypomnę tylko, iż Andrzej piastował godność starosty niegrodowego oraz był zaufanym dworzaninem króla Władysława IV Wazy. Przy osobie króla pełnił role zarówno pokojowca jak i sekretarza a także, gdy trzeba było, reprezentował władce „na zewnątrz”, jak na przykład podczas pogrzebu królewskiej ciotki, Anny Wazówny. Andrzej Rey  był wyznania kalwińskiego i ożenił się z luteranką Zofią z Latalskich herbu Prawdzic z Łabiszyna. Bardzo możliwe, że Andrzej Rey pozował Rembrandtowi do portretu znanego jako „Szlachcic polski”. Konterfekt ów, był do drugiej wojny światowej w posiadaniu rodziny Reyów, a Andrzej bawiąc z misją dyplomatyczną w Niderlandach, miał okazję zamówić u mistrza swoją podobiznę. Jednak to tylko hipotezy, do dziś nie w pełni udokumentowane.

Po Andrzeju włości objął syn Mikołaj żonaty z Katarzyną z Bojanowskich. Kolejnymi właścicielami Rakojadów zostali synowie tej pary Karol i Jan, którzy w 1665 roku, sprzedali cały klucz skocki wojskiemu wschowskiemu, Jerzemu Unrugowi. Unrug włości (z lekkim zyskiem) odsprzedał Andrzejowi ze Skrzypna Twardowskiemu. Twardowski Rakojady wydzierżawiał (m.in Latalskim herbu Prawdzic i Doropowskim herbu własnego). W 1740 roku właścicielem Rakojadów był dziedzic Wyszyn, Leon Raczyński herbu Nałęcz,  od którego cały klucz skocki kupił kasztelan nakielski, Antoni Szembek. Ten również nie zabawił tu długo, w dwa lata później, za nieco wyższą cenę, odkupiła  od niego majątek Teresa  ze Swinarskich z Wybranowa herbu Poraj Radolińska, wdowa po Józefie Radolińskim. Przekazała go swym pięciu synom (Mikołajowi, Andrzejowi, Józefowi, Wojciechowi i Janowi).  W końcu XVIII stulecia Rakojady należały do Wincentego Swinarskiego herbu Poraj, a po nim,  aż do swej śmierci w  1839 roku, dzierżył je Ignacy Swinarski.

W 2 połowie XIX wieku majątek stał się własnością Konstantego Dziembowskiego herbu Pomian. O rodzie Dziembowskich pisałam już niejednokrotnie i pewnie jeszcze nie raz będę mieć okazję wspomnieć o jego członkach. Rodzina była rozgałęziona, jedna jej część (ta z Bobowicka) była całkowicie zniemczona i wyznania ewangelickiego. Konstanty Dziembowski należał do tej patriotycznej gałęzi, wywodził się od Chrystiana Konrada Dziembowskiego pana na Chlastawie, Kosieczynie i Przytocznej. Uczestniczył w Powstaniu Styczniowym walcząc pod dowództwem Antoniego Garczyńskiego w zgrupowaniu powstańczym Kazimierza Mielęckiego. Był też posłem na sejm pruski, na którym twardo bronił interesów polskich. W obecności kanclerza Bismarcka, złożył protest przeciwko wcieleniu Wielkiego Księstwa Poznańskiego do Rzeszy. Działał też na niwie gospodarczej. Był jednym z założycieli Banku Ziemskiego w Poznaniu oraz członkiem rady nadzorczej Banku Kwilecki, Potocki i Spółka. Konstanty ożenił się z Seweryną z Urbanowskich herbu Prus I z którą miał córki Melanię, Helenę i Adelę oraz synów Czesława i Mieczysława. Ich rodzinnym gniazdem  było Roszkowo (pisałam kiedyś o tamtejszym pałacu) Rakojady stanowiły jeden z jego folwarków. Po śmierci Konstantego (1890) dobra odziedziczył Czesław Dziembowski, który w pięć lat później pojął za żonę pannę Urszulę Kisielnicką z Kisielnicy herbu Topór. Przez to małżeństwo skoligacił się z artystyczną rodziną Kossaków, bo Urszula była rodzoną siostrą Marii, żony Wojciecha, a także krewną Anny, która poślubiła Tadeusza Kossaka, bliźniaczego brata Wojciecha. Czesław Dziembowski z Urszulą doczekali się licznego potomstwa, z którego majątek odziedziczył najstarszy syn, Stefan (1898-1968). W 1927 roku poślubił on Marię Karwowską z Karwowa herbu Cwaliny. W latach 30tych XX wieku małżonkowie doczekali się piątki dzieci (Jana, Michała, Zbigniewa, Heleny i Stanisława) z których najmłodszy Stanisław, urodził się w dniu wybuchu II wojny i zmarł nie przeżywszy nawet roku.

W okresie międzywojennym Rakojady zmieniły swój status, przekształcając się z folwarku w osadę leśną podlegająca zarządowi lasów w Gnieźnie. Dla jej zarządcy Stefan Dziembowski, w 1926 roku, wybudował stojący do dziś dwór. Latem 1938 roku w majątku Rakojady należącym do Dziembowskiego (i za jego zgodą) swój letni obóz zorganizowała 26 Poznańska Drużyna Harcerska. Mimo, iż wtedy jeszcze wierzono, że pokój da się utrzymać, do zdobywanych na nim sprawności harcerskich włączono także elementy przysposobienia obronnego: zasady łączności, szkolenie sanitarne, musztrę. Nabyte  w Rakojadach umiejętności poznańscy harcerze wykorzystali we wrześniu 1939 roku…

W okresie II wojny w Rakojadach gospodarowali Niemcy. Po wojnie majątek upaństwowiono we dworze mieściło się biuro Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej oraz mieszkania. W latach 70tych ubiegłego wieku, dla potrzeb miejscowego sklepu, do fasady dworu dobudowano szkaradny aneks. Obecnie dwór wygląda na opuszczony.  Jest to budynek wzniesiony na planie prostokąta, piętrowy, nakryty dachem czterospadowym. W centrum siedmioosiowej fasady, w przyziemiu znajduje się ganek  ganek kolumnowy, w wyższej kondygnacji przechodzący w taras osłonięty balustradą. Nad nim triada arkadowo zamkniętych okien oraz trójkątny fronton z oculusem.

Tylna elewacja nie wyróżnia się niczym szczególnym. Ponadto, dwór obecnie nie posiada typowego parku, jedynie niewielki ogród.  Dwór bowiem nie stanowił siedziby rodowej, użytkował go jedynie zarządca, któremu najwyraźniej takie luksusy jak własny park, nie przysługiwały. Lokatorzy rakojedzkiego dworu musieli zadowolić się ogrodem…

3 uwagi do wpisu “Dwór Dziembowskich w Rakojadach

    • Nie mogę się z Tobą zgodzić 😦 Dwór (poza tą szpetną przybudówką) w zasadniczej swej bryle wygląda tak, jak niemalże sto lat temu. Nie zostały „jedynie kolumny” ale przede wszystkim pozostała historia… Być może gościły tu, odwiedzające wujostwo Roszkowie, panny Kossakówny czyli późniejsza poetka Maria Pawlikowska Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec. Na pewno bywał tu, doglądający zarządcy Stefan Dziembowski. Na tych teraz nadwyrężonych schodkach ganku, po ćwiczeniach siadywali harcerze, z których pewnie wielu oddało życie w latach wojny… Łukasz, to nie jest mało…

      Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s