Poznań. Folwark Edwardowo

Stosunkowo rzadko zajmuję się poznańskimi zabytkami, co wynika po części z tego, iż wiele z nich jest tak dobrze znanych i opisanych, że trudno dodać coś nowego. Dziś jednak chciałabym opowiedzieć o miejscu leżącym z dala od starówki, choć zapewne „z widzenia” znanym wszystkim, którzy kiedykolwiek jechali na lotnisko Ławica. To dawny folwark czyli prawdziwe gospodarstwo z dworem, parkiem, stajnią (stała do 2010 roku) oborą, magazynami oraz kolonią domków pracowniczych. W obrębie miasta są jeszcze założenia na Sołaczu, Marcelinie i Górczynie o których już kiedyś pisałam.Nazwę „Edwardowo” wywodzi się od imienia dawnego posiadacza  tego obszaru, hrabiego Edwarda Raczyńskiego. Na terenie dzisiejszej dzielnicy Ławica, osada istniała już w XVI wieku, jednak folwark został założony w połowie XIX wieku. Po Raczyńskim majątek dzierżył Franciszek Nawrocki i zdaje się, że on był ostatnim polskim właścicielem Edwardowa w czasach zaborów. Kolejni, niemieccy już posiadacze, przemianowali majątek na ” Vorwerk Eduardsfelde”. Folwark w ostatniej ćwierci XIX stulecia należał do Emila Herzoga, a w latach 80tych XIX wieku był własnością Rudolfa Dohne. Do końca XIX wieku właściciele  Edwardowa zmieniali się bardzo często. Majątek należał do Mehlinga, następnie H. Boasa, a w 1896 roku był własnością Richarda Noebla. Jednak on również niezbyt długo cieszył się posiadłością, bo już w początkach dwudziestego stulecia (1902 rok),  za długi, przejął ją berliński  Bank Ziemski (Landbank), który wystawił Edwardowo na sprzedaż. Ofertę od razu podchwyciła, wielce łasa na tego typu okazje, Komisja Kolonizacyjna, jednak folwark ostatecznie sprzedano Hermanowi Telitzowi, posiadaczowi majątku Wojnowice w pow. leszczyńskim. W Wojnowicach Herman Telitz prowadził hodowlę koni dla wojska, a w Edwardowie nastawił się na owce, krowy i trzodę chlewną. W związku z hodowlą bydła mlecznego Tetlitz uruchomił w Edwardowie mleczarnię. W rękach Hermanna Tetlitza folwark pozostawał do czasu odzyskania przez Polskę niepodległości. Na pewno her Hermann przeżył chwile grozy, kiedy 6 stycznia 1919 roku Powstańcy Wielkopolscy zajęli jego włości, będące z racji swego położenia, punktem strategicznym walk o lotnisko. Być może fakt ten na tyle obrzydził Tetlitzowi podpoznański majątek, że przeniósł się do Wojnowic.  Podobno Herman Telitz zginął w 1939 roku w Wojnowicach przy próbie ucieczki. Prawdopodobnie, jak wielu innych Niemców mieszkających na terenie Wielkopolski i Pomorza, został internowany we wrześniu 1939 roku, a polska eskorta nie zawsze zachowywała się etycznie…  Po nim wojnowicki majątek przejął syn, także Herman, który  potem przeniósł się do Klonówca.

W 1926 roku folwark  kupił Adam Schneider. On był ostatnim przedwojennym właścicielem Edwardowa. W latach okupacji obiekt znajdował się w rękach niemieckich. Okupant, w 1940 roku, włączył Edwardowo, jako część dzielnicy Ławica, w granice miasta Poznania. Po II wojnie światowej teren folwarku przejęło Wojsko Polskie. We dworze mieściły się biura wojskowej jednostki lotniczej. Obecnie dwór i folwark zostały sprzedane osobom prywatnym.

Dwór w typie willi miejskiej powstał na przełomie XIX i XX wieku dla któregoś z niemieckich właścicieli. Jest to budynek na planie prostokąta, podpiwniczony, parterowy z użytkowym poddaszem. W fasadzie wyróżnia się półokrągła wieżyczka z wydatnym, profilowanym gzymsem poddachowym  nakryta wysokim, ostrosłupowym dachem. Na osi fasady, na wysokim parterze, umieszczono wejście główne znajdujące się w ciekawej, głębokiej, półkolistej niszy. Wejście poprzedzone jest schodami jednobiegowymi biegnącymi bokiem, wzdłuż ściany. Nad nim znajduje się dwuokienna wystawka ze szczytem ozdobionym elementami schodkowymi i zwieńczonym trójkątnym naczółkiem. Budynek nakryty jest dachem naczółkowym. W elewacji ogrodowej po środku umieszczony jest dwukondygnacyjny ryzalit nakryty dachem łamanym. Elewację boczną od strony folwarku urozmaica wieloboczny, parterowy występ. W drugiej z krótszych elewacji  znajduje się boczne wejście.

Dwór stoi po środku dawnego parku krajobrazowego, który częściowo otoczony jest murem. Od strony folwarku na teren ogrodu prowadzi brama z betonowych bloczków. Podobno została zbudowana po II wojnie światowej, mnie osobiście kojarzy się jednak z nazistowską estetyką. Może to przez  wierzeje furtek, które „w poprzednim swym życiu” były fortecznymi kratownicami.

W zabudowaniach folwarku zachowały się budynki obory i stodoły. Jeszcze do niedawna stała tam także piękna, murowana stajnia, długi ceglany budynek o fasadzie ozdobionej podwójnym rzędem  płytkich wnęk zamkniętych koszowo.  Stajnia  od ulicy zamykała gospodarcze podwórze folwarku. Niestety, w związku z modernizacją ulicy Bukowskiej na Euro 2012,  stajnię rozebrano. Ocalono jedynie charakterystyczną bramę, która przylegała do stajni i prowadziła na dziedziniec gospodarstwa. Dzięki nieustępliwości Konserwatora Wojewódzkiego, zdecydowano się bramę przenieść. Operacja była bardzo skomplikowana, jednak przy użyciu specjalistycznego sprzętu, oddzielona od swoich fundamentów, brama stanęła ok 40 metrów dalej.

Po drugiej stronie ulicy Bukowskiej znajduje się kolonia „czworaków” budynków mieszkalnych postawionych dla dawnych pracowników folwarku. Przy nich znajdowały się też zabudowania gospodarcze oraz przydomowe ogródki. Budynki otoczone były murem ceglanym w którym umieszczono furtki. Każdy z takich domów zamieszkiwały cztery rodziny, z których każda miała do dyspozycji dwa pokoje i kuchnię. Budynki są parterowe z użytkowym poddaszem skrytym częściowo pod naczółkowym dachem. Od strony podwórza każdy z domków posiadał ceglany portyk wsparty na trzech (również ceglanych) filarach i zwieńczony trójkątnym naczółkiem. Obecnie, tak jak i przed laty, sprawują funkcje mieszkalne.

 

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s