Dwór w Łabiszynku

Nie tak dawno pisałam o leżącym w województwie kujawsko-pomorskim, uroczym miasteczku, Łabiszynie. Dziś chciałabym opowiedzieć o Łabiszynku, do którego trafiłam podczas licznych podróży po Wielkopolsce. Wbrew logice, Łabiszynek to nie „mały Łabiszyn”, podmiejska osada  a leżąca  w Wielkopolsce wioska w powiecie gnieźnieńskim. Miejscowość jest nieduża, za to jej historia sięga połowy XIII wieku. Chciałam zobaczyć stojący tam dwór.Po raz pierwszy, w dokumentach pisanych Łabiszynek pojawia się w 1247 roku i wtedy wieś najprawdopodobniej należała do Jana Sobiejuchy herbu Dryja, właściciela pobliskiego Modliszewa. Z czasem właściciele majątku przybrali nazwisko” Łabiskich”. W końcu XV wieku Łabiszenek przeszedł w ręce Budziejewskich, a po działach rodzinnych i sąsiedzkich transakcjach, trafił do ówczesnego potentata ziemskiego, wojewody poznańskiego, Janusza Latalskiego herbu Prawdzic.

Latalski  życie miał pełne przygód, między innymi, złapany w 1529 roku pod Oczakowem, zaliczył tatarski jasyr. Wtedy z pomocą pospieszył mu brat, Jan Latalski arcybiskup gnieźnieński, który wykupił Janusza z niewoli.  Miał też  Latalski wysokie notowania na dworze królewskim Zygmunta Starego.  Z królewskiego polecenia posłował do cesarza Ferdynanda w sprawie małżeństwa następcy tronu z  Elżbietą Austriaczką. Tak delikatna misja była wyrazem wielkiego zaufania, jakim władca darzył poznańskiego wojewodę. Janusz Latalski ożenił się z wojewodzianką inowrocławską, Barbarą z Kretkowskich herbu Dołęga. Urodziła mu  pięcioro dzieci, z których Łabiszynek po ojcu przejął  syn, Jerzy Latalski.

Po Latalskich Łabiszynek trafił do Mieleńskich z Mielna, o którym kiedyś pisałam. W połowie XVII stulecia dziedzicem był Krzysztof Mieleński herbu Wczele, po nim odziedziczył go jego syn Aleksander, który z małżeństwa z Zofią Witosławską miał synów Krzysztofa i Jana. Łabiszynek (wraz z innymi okolicznymi posiadłościami oraz nieruchomościami w Gnieźnie) dostał się starszemu, Krzysztofowi. Około 1624 roku Krzysztof, za małżonkę (czy, jak to się wówczas mówiło, dozgonną towarzyszkę) pojął Zofię Rogalińską z Dzwonowa. Przeżyli wspólnie ponad dziesięć lat. Po śmierci Krzysztofa, w 1638 roku, owdowiała Zofia ponownie wstąpiła w związek małżeński. Jej wybrankiem został Łukasz Swinarski herbu Poraj i w ten sposób, do końca stulecia, dobra znalazły się w gestii rodu Swinarskich. Po nich przejął je Marcin Smogulecki herbu Grzymała, który jednak nie gospodarował w nich osobiście, a wydzierżawiał wieś  księdzu Aleksandrowi Kołudzkiemu. W połowie  XVIII wieku Kołudzcy z dzierżawców zmienili się we właścicieli Łabiszynka. Piastujący godność gnieźnieńskiego kanonika metropolitalnego ksiądz Aleksander Kołudzki nie miał czasu (albo ochoty) osobiście gospodarować  więc także wieś wydzierżawiał. Posesorami Łabiszynka w owym czasie byli m.in Karłowscy herbu Prawdzic. W ostatniej ćwierci stulecia stanął w Łabiszynku dwór, który  dał początek obecnie stojącemu budynkowi. Jego inwestorem był Józef Kołudzki. Wieś nadal była wydzierżawiana i we dworze mieszkali kolejni jej dzierżawcy, m.in. Mieszkowscy herbu Bończa.

Pod koniec stulecia majątek przeszedł na własność wdowy po Lutomskim i Chwałkowskim, Barbary z Bnińskich oraz jej trzeciego męża Walentego Godzimirskiego herbu Bończa. Po śmierci Walentego, włości przejął jego przyrodni brat, Onufry żonaty z Józefatą z Garczyńskich. Onufry, choć nie mieszkał w Łabiszynku i majątek wydzierżawiał, dokonał kolejnej rozbudowy dworu. W powiększonej przestrzeni mieszkalnej zainstalowali się kolejni dzierżawcy czyli Eleonora z Muntzebergów i Antoni Miaskowscy. Po rodzicach dzierżawę Łabiszynka kontynuowała ich córka Karolina wraz z mężem Adamem Ostaszewskim. Para ta miała córkę Salomeę, która w 1834 roku, poślubiła Franciszka Kręglewskiego.

Przez cały  ten czas wieś pozostawała własnością Godzimirskich. Pod koniec 1 połowy XIX wieku majątek był w rękach byłego kapitana wojsk polskich, Bonawentury Goślinowskiego herbu Junosza. Miał on jakiś zatarg z Ksawerym Godzimirskim, o którego wyniku miał rozstrzygnąć sąd honorowy w Gnieźnie jak donosiła Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego z 1849 roku.  Czy sąd się odbył i z jakim skutkiem nie wiem, jednak przypuszczam iż ani dla Bonawentury, ani dla Xawerego, to już większego znaczenia nie miało, gdyż obaj zmarli wkrótce po procesie.

Wraz ze śmiercią dziedzica w Łabiszynku zmienił się dzierżawca. Został nim Ludwik Broeker żonaty z Prowidencją z Brudzewskich, a po śmierci Ludwika, w 1853 roku, obowiązki zarządcy przejął ich syn Aleksander de Broeker.  Właścicielem majątku (po śmierci Goślinowskiego) został wuj Aleksandra (brat Prowidencji, syn Katarzyny z Moszczeńskich i Augusta Brudzewskich) Aleksander Florentyn Brudzewski von Brause herbu Newlin (1803-1858).

Aleksander, powstaniec z 1831 roku, nigdy nie założył rodziny i po jego bezpotomnej śmierci dobra zostały wystawione na licytację. Wtedy ziemia przeszła w ręce niemieckie. W 1880 roku Łabiszynek był własnością Wilhelma Hermana Ottmera z Poznania, który następnie sprzedał dobra Alfonsowi Wachterowi. Alfons Wachter pozostał w majątku do czasu odzyskania przez Polskę niepodległości. Nie chcąc zostać obywatelem Polski (co było wymagane od cudzoziemców posiadających majątki ziemskie na terenie kraju) Wachter sprzedał Łabiszynek Franciszce z Woźnych i Teofilowi Galińskim. Za ich czasów majątek prosperował bardzo dobrze, dziedzic był zawołanym rolnikiem i racjonalizatorem, zaś małżonka przewodniczyła miejscowemu Kołu Włościanek. W dworze chowała się czwórka podrośniętych już dzieci: Tadeusz (1907- 1992) Irena (1909-1993) Bogdan (1912-1939) i Maria (1914-1996). Dwór był ośrodkiem miejscowego życia kulturalnego i towarzyskiego, świadkiem wydarzeń radosnych i tragicznych. Tutaj zapewne odbyły się zaręczyny i wesele Ireny z Zygmuntem Jarmułt Mlickim herbu Dołęga, tu zmarł Teofil Galiński (1938), i tutaj, z rąk Hitlerowców, zginął Bogdan Galiński, który wraz z sąsiadami próbował zorganizować obronę Łabiszynka. Franciszka Galińska wraz z resztą rodziny została z majątku wysiedlona.

Po wojnie majątek przejął Skarb Państwa a w oparciu o folwark utworzono PGR, zlikwidowany w końcu lat 90 XX wieku.

Dwór, jak już wspomniałam, powstawał etapami, rozbudowywany według rosnących potrzeb. Najstarszą jest część parterowa nakryta dachem dwuspadowym z trójkątnymi wystawkami w obu elewacjach.Niegdyś, umieszczone na osi fasady i poprzedzone schodkami, wejście główne ocieniał ganek z trójkątnym naczółkiem. Do dziś zachowały się jego ślady. Od wschodu przylega do korpusu  piętrowa  część, usytuowana prostopadle do bryły głównej. Od zachodu dobudowano jeszcze dwa aneksy: piętrowy i parterowy. W chwili obecnej większa część dworu jest w stanie zabezpieczonej ruiny. Jedynie wschodnie, piętrowe skrzydło wykorzystywane jest jako kaplica.

Mimo, iż większość tynku z murów  odpadła (lub została skuta) można odszukać ślady dawnych zdobień.Narożniki były opilastrowane, ściany zdobiło boniowanie a kondygnacje oddzielały od siebie szerokie gzymsy kordonowe. Prostokątne otwory okienne zaakcentowane były wycinkami gzymsu a pod dachem biegł ząbkowany fryz oraz rząd okulusów.

Tylna elewacja swym układem bardzo przypomina fasadę, w ryzalicie korpusu także niegdyś posiadała wyjście „do ogrodu”.

W czasach pegerowskich we dworze mieściły się biura, stołówka i świetlica pracownicza (w jego piętrowej części) a część centralna dworu stanowiła mieszkanie kierownika.

Budynek otaczają piękne okazy starodrzewu wśród którego wyróżnia się imponująca lipa. Nieco dalej rozmieszczone są zabudowania folwarczne z potężną gorzelnią i pięknymi stajniami. Mimo, iż wieś leży nieopodal Gniezna, to bardzo tu spokojnie. Ciszę przerywają jedynie ptaki, które w zarośniętym parku dworskim mają prawdziwy raj.

10 uwag do wpisu “Dwór w Łabiszynku

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s