Pałac w Gutowie Małym. Wielkopolskie rezydencje

Do Gutowa Małego  trafiłam „po drodze” do Wrześni. Wioseczka (bardzo schludna) powitała mnie postaciami „Gutowianki” i „Gutowianina” utworzonymi z beli słomy.  To pozostałość po gminnych dożynkach.IMG_7817Ale moim głównym celem był znajdujący się w miejscowości dwór zwany przez miejscowych „pałacem” . W związku z Gutowem mam spory kłopot, bo nasuwa mi się wiele pytań, na które nie potrafię znaleźć odpowiedzi…

Początki miejscowości sięgają czasów średniowiecza i związane są z rodem Porajów, którzy z czasem przyjęli nazwisko „Gutowskich” zachowując rodowy herb. Początkowo majątek zajmował znacznie większy obszar i rozwinął się wokół Gutowa Starszego (obecnie Wielkiego)  rozrastając się o późniejszą część  Gutowo Nowe (dzisiaj Małe). Nazwa „Gutowo” ma pochodzić od „gutów” drewnianych pali, z których utworzona była grobla na pobliskiej rzeczce Rudnik. Po Gutowskich, gdzieś w końcu XVI wieku, włości przejął ród Bardzkich z Bardu herbu Szaszor. Jednak klęski i wojny w jakie obfitował wiek kolejny, przyczyniły się do wyludnienia miejscowości, czemu w XVIII stuleciu starano się zaradzić, sprowadzając na te ziemie osadników niemieckich.

W 1862 roku dokonano podziału wsi na dwa niezależne majątki czyli Gutowo Wielkie i Małe.  W końcu XIX wieku właścicielem Gutowa Małego był von Heydebrandt, który w 1902 roku, sprzedał je rządowi pruskiemu. Dzierżawcą włości został Paul Zummermann, który zniemczył nazwę wsi do „Kleine Gutowy”.

Po 1918 roku majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa polskiego.  Dzierżawcą Gutowa Małego został Florian Ozdowski, syn Józefa Ozdowskiego z Ruśca i jego drugiej żony Pelagii z Bieńkowskich herbu Ślepowron. Florian urodził się w 1885 roku w należącym wówczas do jego do rodziców majątku Murzynowo Kościelne (kiedyś pisałam o tamtejszym dworze i kościele). Był najmłodszym z rodzeństwa co sprawiło, iż nie mógł liczyć na dziedziczenie rodzinnego Murzynowa i jak wielu synów niezbyt zamożnych ziemian musiał szukać dla siebie dzierżawy lub nabyć jakiś majątek. W 1912 roku, od Maksa Amrogowicza, Florian kupił posiadłość Charbin, do którego wprowadził poślubioną w 1913 roku małżonkę, Marię Zuske. Niestety, ich szczęście małżeńskie trwało jedynie cztery lata. Maria zmarła w 1917 roku osierocając kilkumiesięcznego syna Rocha.

Po śmierci Marii, w maju 1924 roku Florian ożenił się ponownie. Za małżonkę pojął Marię Graffstein z Witkowa i razem z nią i synem z pierwszego małżeństwa  zamieszkał w dzierżawionym Gutowie Małym. Prawdopodobnie wtedy też pozbył się posiadłości w Chrabinie, która stała się własnością Witolda Wichrowskiego herbu Pomian.

W drugim  małżeństwie Florian doczekał się trzech córek Danuty(1925-1979), Barbary91926-2012) i Aleksandry (1927-1993). Aby wykarmić i wykształcić swoją gromadkę Florian nastawił  się na reprodukcję nasion buraczanych a także prowadził niewielką hodowlę trzody chlewnej. Spokojne i pracowite lata w Gutowie Małym przerwał rodzinie Ozdowskich wybuch wojny. We wrześniu 1939 roku wieś została zbombardowana przez niemieckie lotnictwo celujące w linię kolejową łączącą Poznań z Warszawą. Wkrótce potem  Niemcy wkroczyli do pałacu  zajmując go na swoją siedzibę. Zorganizowali też w nim punkt zborny dla wysiedlanych z okolicy Polaków, których następnie wywożono do GG. Rodzina Ozdowskich wojnę przeżyła, ale do Gutowa nie miała już po co wracać.

Po wyzwoleniu, w 1949 roku pałac przekazano na cele oświatowe i od tego czasu nieprzerwanie obiekt służy edukacji. Pierwotnie miał tam siedzibę Zespół Szkolno Przedszkolny, obecnie użytkuje go przedszkole „Polne kwiatki”.

Nie wiem  kto był inwestorem stojącego do dziś we wsi, dworu. Obiekt datowany jest na końcówkę XIX wieku wtedy prawdopodobnie Gutowo Małe należało do von Heydebrandtów.  Patrząc na stylistykę budynku, zaryzykowałabym twierdzenie, że został on wzniesiony na polecenie niemieckiego inwestora, ale to tylko  moje przypuszczenie.IMG_7811

Budynek stoi w parku krajobrazowym, nawet dziś można odczytać układ dawnych alejek, zwłaszcza tych dojazdowych, obsadzonych kasztanami i lipami. Zachowało się sporo okazów starodrzewia, a uroku parkowi nadaje staw.IMG_7812

Pałacyk, wzniesiony na  rzucie prostokąta, jest budowlą symetryczną. Centralna część elewacji frontowej i ogrodowej zaznaczona jest nieco wyższym ryzalitem. Od frontu na wysoki parter (budynek jest podpiwniczony)  schody prowadzą na ganek wsparty na dwóch filarach. Na wysokości drugiej kondygnacji ganek przechodzi w taras.IMG_7823 Ryzalit przekryty jest dwuspadowym dachem, pod którym umieszczono trzy okrągłe okna. Harmonię budowli podkreśla trójosiowość każdej z części ( ryzalitu i dwóch skrzydeł). Podziały pionowe wyznaczają  prostokątne otwory okienne, poziome zaś gzymsy między kondygnacjami i pod dachem.

Elewacja ogrodowa nie posiada tarasu ale zachowuje ten sam układ dziewięcioosiowy.  We wsi znajdują się również zabudowania gospodarcze dawnego folwarku czyli magazyn paszowy i stajnie.

Dla miłośników militariów jako ciekawostkę mogę podać, iż w latach międzywojennych na polach Gutowa Małego utworzono poligon ćwiczebny 68 Pułku Piechoty z Wrześni, który w 1939 roku wszedł w skład Armii Poznań i po pierwotnych sukcesach wraz z nią został okrążony w rejonie Kampinosu. Żołnierze, którzy przeżyli zmasowane ataki artylerii i lotnictwa, przedarli się do Warszawy i zasilili szeregi jej obrońców aż do kapitulacji stolicy.

Po 68 Pułku piechoty w Gutowie małym zachowały się fundamenty dawnego magazynu amunicji i strażnicy.

5 uwag do wpisu “Pałac w Gutowie Małym. Wielkopolskie rezydencje

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s