Trzebiny. Pałac Gurowskich

Przed wyjazdem w kierunku Leszna, tak na wszelki wypadek, przygotowałam sobie listę obiektów, które  chciałam po drodze obejrzeć.  Na pierwszym miejscu znajdował się pałac w Trzebinach, Wielkiej nadziei na jego zobaczenie nie miałam, gdyż Szefowa jeszcze w Poznaniu zaznaczyła, iż czasu nie będziemy miały zbyt dużo i w związku z tym „żadnych skrętów w bok” czynić nie będziemy. No ale ona prawie zawsze tak mówi…  Gdy w rekordowym tempie udało nam się przejechać większy odcinek drogi, a do pierwszego umówionego spotkania została nam jeszcze godzina, dała się przekonać, iż warto ten czas spożytkować na zwiedzenie pałacu…

Trzebiny, w dokumentach pisanych, po raz pierwszy zaistniały  w 1360 roku, wymienione jako własność Wierzbięty z Trzebin.  Prawdopodobnie właśnie od niego wywodzi się ród Trzebińskich herbu Szeliga.  Gałąź tego rodu  posługiwała się także nazwiskiem Piotrowskich, od posiadanego pod Święciechową majątku, Piotrowice.

Trzebiny dzierżył Mikołaj Kromno Trzebiński, żonaty z krewniaczką, Małgorzatą Piotrowską. Doczekali się oni trzech synów: Wojciecha, Jana i Krzysztofa, którzy po śmierci rodziców podzieli pomiędzy siebie odziedziczone włości.  W 1566 roku Trzebiny należały do Krzysztofa Trzebińskiego, następnie przeszły na własność Przybyszewskich z pobliskiego Przybyszewa, skoligaconych i z Trzebińskimi, i z Piotrowskimi.

W ostatniej ćwierci XVI stulecia włości dzierżył Jan Przybyszewski herbu Grzymała piastujący we Wschowie godność pisarza ziemskiego. W początkach XVII stulecia wieś należała do Barbary z Bojanowskich i Stanisława Przybyszewskich.  Ich córka, Krystyna Przybyszewska, w 1676 roku poślubiła Melchiora Gurowskiego herbu Wczele i wniosła mu Trzebiny we wianie. Melchior, choć pochodził z drobnej szlachty, dzięki swym protektorom Leszczyńskim herbu Wieniawa, szybko zaczął robić karierę dworską. Jeszcze przed ślubem z Krystyną, Melchior, towarzysząc Rafałowi Leszczyńskiemu, odbył podróż do Francji Hiszpanii i Portugalii, czym niewątpliwie na tyle  „zaplusował”u przyszłych teściów (Anny ze Szczuckich i Jana Przybyszewskich), że  oddali mu swą posażną jedynaczkę. Wesele odbyło się na dworze Leszczyńskich w Śmiglu, a pan młody szczycił się już wówczas tytułem „sekretarza królewskiego” i był posłem na sejm koronacyjny Jana III Sobieskiego z województwa poznańskiego i kaliskiego. Po ślubie, nadal współpracując z Leszczyńskimi, Gurowski prowadził szeroko zakrojoną działalność publiczną. W 1689 roku był już senatorem i kasztelanem międzyrzeckim. W tym też czasie, oderwał się nieco od Leszczyńskich, znajdując protektora w osobie biskupa Andrzeja Załuskiego. W 1697 roku opowiedział się po stronie Augusta II  Mocnego Sasa, za co król (podczas sejmu koronacyjnego) nagrodził go kasztelanią poznańską.

Wraz z sukcesem politycznym, Melchior Gurowski odniósł również znaczne korzyści finansowe, gromadząc niemalże magnacką fortunę.  Zmarł w 1703 roku. W małżeństwie Krystyną z Przybyszewskich doczekał się synów : Melchiora i Józefa Bernarda oraz córek Zofii i Ludwiki. Młodszy z synów wstąpił do klasztoru i został opatem przemęckim.

Starszy z synów zrobił świecką karierę. Melchior Gurowski (1686-1756) był już czwartym pokoleniem, w którym najstarszy z synów otrzymywał imię „Melchior”. Nosili je jego pradziadek, dziadek i ojciec. On również nadał je, trzem (z dziesięciu) swoim synom, których doczekał się w małżeństwie z wdową po Adamie Gruszczyńskim, Zofią z Przyjemskich herbu Rawicz. Oprócz synów Zofia urodziła mu też siedem córek. Z tej bardzo licznej gromady, wieku dorosłego dożyli jedynie Rafał, Władysław, Aleksander, Melchior i Teresa, którą wydano za Macieja Potockiego herbu Pilawa.

Zofia z Przyjemskich Gurowska zmarła (nic dziwnego, siedemnaście porodów niemalże rok po roku…) a Melchior ożenił się powtórnie. Jego wybranką została wdowa po Antonim Trypolskim, Katarzyna Przerembska. To małżeństwo pozostało bezdzietne. Melchior Gurowski (junior) podobnie jak ojciec, finalnie osiągnął godność starosty poznańskiego.

Najstarszym z synów Zofii i Melchiora był Rafał Gurowski (1716-1789). W młodości brał udział w wojnie francusko-austriackiej i jako oficer walczył po stronie francuskiej w bitwie pod Fontenoy. Potem powrócił do kraju, gdzie piastował urzędy starosty i kasztelana przemęckiego, gnieźnieńskiego, kaliskiego i poznańskiego.  Urzędy te, traktował wyłącznie jako okazję do załatwiania własnych (rozległych) interesów, nie interesując się specjalnie sprawami publicznymi. W 1752 roku ożenił się z Ludwiką z Awdańców Tworzyańską, która urodziła mu dwie córki i dwóch synów. Najstarszy z nich, Jan Nepomucen Gurowski, za zabójstwo został skazany na banicję i prawdopodobnie nie założył rodziny. Drugi z synów Władysław, jakby dla równowagi, żenił się dwukrotnie. W 1794 roku w Berlinie poślubił  Marię Bischoffsweder i miał z nią córkę Cecylię. Małżeństwo trwało nie dłużej niż pięć lat i zakończyło się rozwodem. Już w maju 1801 roku Władysław zawarł związek małżeński z Genowefą Cielecką herbu Zaremba. Z tego małżeństwa miał pięciu synów i dwie córki.

Rafał Gurowski był człowiekiem głęboko religijnym, fundował kościoły, otaczał opieką jezuitów. Zmarł w 1789 roku i został pochowany w kościele św. Józefa we Wschowie.

W połowie XVIII wieku Trzebiny objął wnuk  Melchiora Gurowskiego (syn Ludwiki Gurowskiej i Andrzeja Nieżychowskich), Ignacy Nieżychowski herbu Pomian żonaty z Ludwiką z Jabłonowskich.

Ignacy sprzedał majątek swemu synowi Adamowi, ten zaś odstąpił go dziedzicowi Ludom, Janowi Lipskiemu herbu Grabie. Jan zmarł w 1832 roku i jeszcze przez dwa kolejne lata włości pozostawały w rękach jego spadkobierców. W 1834 roku kupił je Carl Schmidt, a w 2 połowie XIX stulecia, przez krótki czas, posiadaczem obiektu był Hugon von Unruh.

W 1864 roku Trzebiny nabył Ferdynand baron von Leesen.  W leszczyńskim posiadał on jeszcze drugi majątek w Drzeczkowie, o którym niegdyś pisałam. W rękach jego potomków (Georga Henryka, Carla Ferdynanda i  Erberharda  żonatego z Friedą von Schlichtyng) włości pozostały do 1945 roku.

Do pałacu dojeżdżamy piękną aleją uznaną za pomnik przyrody. Na jej końcu sytuuje się założenie pałacowe, w którym obecnie ma siedzibę Pracownia Terenowa Narodowego Instytuty Dziedzictwa. Mamy szczęście, brama prowadząca na teren parku otaczającego pałac jest otwarta. Przed fasadę prowadzi owalny podjazd. Regularna bryła pałacu robi wrażenie!

Pałac  w Trzebinach został wzniesiony pod koniec XVII wieku z fundacji Melchiora Gurowskiego herbu Wczele. Za twórcę planów budynku uważa się Giovaniego Catenazzi, choć równie prawdopodobne jest autorstwo któregoś z architektów związanych z rodziną Leszczyńskich herbu Wieniawa.

Powstał na rzucie prostokąta, jest dwukondygnacyjny, z czterema wysuniętymi przed lico ścian, wieżami alkierzowymi i wewnętrznym dziedzińcem. Ściany artykułują pilastry wielkiego porządku. Między nimi rozmieszczone są prostokątne otwory okienne podkreślone wycinkami gzymsu i ozdobnymi płycinami.

W XIX wieku, za czasów von Leesena, pałac przebudowano nadając mu neorenesansowy wygląd. Wówczas to pałacowe wieże zyskały zwieńczenie w postaci attyki. W fasadzie budynku i w elewacji ogrodowej, na osi umieszczono półkoliście zamknięte otwory drzwiowe ujęte w portale z przerwanym naczółkiem. Nad nim umieszczone są kartusze z herbami Rola i Pomian Nieżychowskich (w elewacji południowej) i von Leesenów (w północnej). Pałac otacza park, częściowo regularny w typie włoskim, częściowo krajobrazowy. Jego regularną część, od strony północnej zdobią rzeźby parkowe pochodzące z czasów von Leesenów.

Oś założenia przedłuża szpaler grabowy, na którego zakończeniu usytuowany jest niewielki pawilon parkowy.

Podobno we wnętrzach zachowało się sporo z przedwojennego wyposażenia budynku. Niestety, mimo iż gospodarzem obiektu jest instytucja państwowa, my przyjechałyśmy w dzień powszedni w godzinach pracy, drzwi do obiektu były „na głucho” zamknięte. Szkoda…

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s