Iwno koło Kcyni. Dwór Adama Wolszlegera.

„Mówisz Iwno, myślisz Mielżyńscy” chciałoby się strawestować myśl klasyka, jako że wszystkim w Wielkopolsce, nazwa ta kojarzy się ze stadniną koni i zacną rodziną herbu Nowina. Istnieje jednak także drugie Iwno, o którym niewielu słyszało. Jest ono położone  w województwie kujawsko-pomorskim i wchodzi w skład powiatu nakielskiego. O nim chciałabym dziś opowiedziećBadania archeologiczne dowodzą, że osadnictwo na terenie dzisiejszego Iwna  miało już miejsce w okresie epoki brązu, czego dowodem jest odkryte tutaj cmentarzysko zaliczone, od nazwy miejscowości, do „kultury iwieńskiej”. Rozwijała się ona w VII i VI w p.n.e. od Pomorza Gdańskiego, poprzez Kujawy i Pałuki po wschodnie krańce Wielkopolski.

W początkach XV wieku Iwno wchodziło w skład włości Danaborskich herbu Pałuka (Topór). Gdzieś w 2 połowie stulecia osiadła we wsi rodzina zaczęła posługiwać się nazwiskiem „Iwieńscy”. Utrzymali się oni w swoim gnieździe do początku XVI wieku, kiedy to część majątku należała do Beaty secundo voto Andrzejowej Węgierskiej, wdowy po Janie Iwieńskim, Drugą część wsi  dzierżyli wówczas  Jan i Mikołaj Tłukomscy.

Już w latach 30tych szesnastego stulecia całość majątku należała do Petroneli z Białośliwskich i Wojciecha Słupskich  herbu Topór wywodzących się ze Słupów, o których kiedyś pisałam.  Po rodzicach, w 1569 roku, Iwno dziedziczyło czterech synów Wojciecha: Andrzej Jakub, Marcin i Mikołaj Słupscy. W ciągu następnych piętnastu lat bracia jakoś musieli dojść do porozumienia (lub odejść z tego świata), bo w 1582 roku, jako właściciele  figurują jedynie  najmłodszy z nich, żonaty z Zofią z Głębockich, Mikołaj Słupski oraz  jego bratanek Wojciech.

W rękach potomków Słupskich Iwno pozostawało do końca XVII wieku. Gdzieś na przełomie stuleci majątek objął, skoligacony z Iwińskimi, Bogusław Kąsinowski z Kąsinowa herbu Nałęcz. Bogusław żenił się dwukrotnie. Pierwszą małżonką została Jadwiga Nińska, a następnie połączył się węzłem małżeńskim z Katarzyną z Piotrowskich. Kolejnymi Kąsinowskimi na Iwnie byli jego synowie: Józef, Stanisław i Wojciech.

Wnuk Bogusława, Antoni (syn Józefa i Katarzyny z  Gierzyńskich), w 1755 roku, sprzedał Iwno Zofii z Chwałkowskich i Franciszkowi Mieczkowskim herbu Bończa. Po rodzicach majątek objął jeden z ich synów Wojciech, żonaty z Ludwiką z Kiełczewskich. Para ta doczekała się potomstwa córki Antoniny i syna Józefa.

W rękach Mieczkowskich majątek pozostawał do początków XIX wieku, kiedy to Iwno przeszło na własność Teresy z Góreckich i Wiktora Łakińskich herbu Pelikan z Łakna Czarnego. W 1817 roku w Iwnie urodziła się druga córka tej pary, Wiktoria, w cztery lata po niej na świat przyszedł syn Franciszek a po nim Wiktoria powiła jeszcze dwie córki i dwóch synów. W pięć lat po narodzinach najmłodszego syna Józefa nieoczekiwanie zmarł Wiktor Łakiński a wdowa najprawdopodobniej zmuszona była majątek sprzedać.

W 1841 roku w posiadanie Iwna weszli Patrycja z Lubiczów Radzimińskich i Adam Wolszlegerowie herbu Bełty. W tym samym roku, w Iwnie, przyszła na świat ich najstarsza córka Kazimiera. W trzy lata później, także w Iwnie urodziła się Patrycja, która zmarła w niemowlęctwie, a w dwóch następnych latach (rok po roku) rodziły się kolejne córki Helena i Aldona. Wreszcie, w 1848 roku, w iweńskim dworze powitano na świcie dziedzica włości i nazwiska, którego ochrzczono imionami Napoleon Antoni Aleksander. W latach następnych pojawiły się jeszcze córki Patrycja i Wanda. Córki  wywianowano i powydawano za mąż, natomiast majątek ziemski (po spłaceniu sióstr) przypadł Napoleonowi.

Nowy dziedzic Iwna zmarł młodo i bezpotomnie w 1885 roku. Wtedy to Iwno kupił jego szwagier (mąż Patrycji z Wolszlegierów) Leon Działowski herbu Prawdzic. Uprzednio musiał się on zmagać z falą krytyki, która go zalała po sprzedaży zaborcy rodzinnych Pilewic, więc zapewne nie chciał aby kolejny polski majątek przeszedł  w niemieckie ręce.

Patrycja i Leon doczekali się trójki dzieci, z których jedyny syn, Alfred przeżył tylko 13 lat. Leon Działowski zmarł w 1901 roku, ale zdaję się, że rodzina już wcześniej opuściła Iwno i przeniosła się do Warszawy. Tam obie córki (Gustawa i Izabela) w 1900 roku wyszły za mąż. Starsza, Gustawa poślubiła profesora Antoniego Lorentza. Syn tej pary, Jerzy Lorentz zginął w 1940 roku w Katyniu.  Izabela wyszły za mąż za Wojciecha Buxhoevenden.

W początkach XX wieku, od spadkobierców Działowskich, Iwno wykupiła niemiecka Komisja Kolonizacyjna i majątek rozparcelowała.

Po II wojnie światowej znacjonalizowany budynek dworu przeznaczono na mieszkania.

Ze znalezieniem dworu w Iwnie problemu nie ma, stoi przy samej drodze. Jednak ci, którzy chcieliby go jeszcze zobaczyć, nie powinni tej decyzji odkładać na zbyt długo, bo dworu co roku „ubywa”. Jego stan jest obecnie katastrofalny i budynek praktycznie jest już nie do uratowania. Jednak w czasach swej świetności musiał być całkiem efektowny. Założony został na planie prostokąta, dwukondygnacyjny z nieznacznym ryzalitem na osi fasady. Trudno wyrokować jakim dachem był nakryty, bo nie pozostał po nim już ślad, typowałabym jednak, że był on spłaszczony, czterospadowy. Zachowało się natomiast sporo detalu architektonicznego. Na osi fasady, poprzedzone niewielkim tarasem, umieszczono wejście główne. Jest ono flankowane czterema kanelurowanymi pilastrami, między którymi, oprócz otworu drzwiowego, znajdują się też dwa, wąskie okna. Odcinkami gzymsu zaakcentowane są otwory okienne parteru. Kondygnacje dzieli szeroki gzyms kordonowy. W drugiej kondygnacji nadokienniki są w kształcie półkola.

Za dworem rozciągają się resztki parku dworskiego. Jest on równie zdewastowany i zapuszczony jak i budynek dworu. Jedynie okazy starodrzewia świadczą o tym, iż  kiedyś posadzono je ręką ludzką w określonym porządku. Teraz pierwotny układ jest kompletnie nieczytelny.

 

3 uwagi do wpisu “Iwno koło Kcyni. Dwór Adama Wolszlegera.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s